Ngày nay, nhờ phẫu thuật thay khớp háng kết hợp phục hồi chức năng, nhiều bệnh nhân không chỉ giảm đau mà còn nhanh chóng lấy lại khả năng vận động và trở lại sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, thành công trong phục hồi không chỉ nhờ phẫu thuật mà còn phụ thuộc vào việc tập luyện đúng phương pháp, giúp tăng cường sức mạnh cơ, cải thiện thăng bằng và đảm bảo tuổi thọ lâu dài cho khớp nhân tạo.
1. Phẫu thuật thay khớp háng là gì?
Phẫu thuật thay khớp háng, hay còn gọi là thay khớp háng nhân tạo, là một can thiệp y khoa trong đó bác sĩ loại bỏ các phần khớp háng bị tổn thương và thay thế chúng bằng các bộ phận nhân tạo mới. Những bộ phận này mô phỏng chức năng như của khớp háng bình thường.
Đối tượng cần thực hiện phẫu thuật là những người bị tổn thương nghiêm trọng ở khớp háng. Trong đó, nguyên nhân phổ biến nhất gây tổn thương là thoái hóa khớp, bên cạnh các yếu tố khác như chấn thương, viêm khớp, di chứng sau nhiễm trùng khớp…
Tình trạng này gây đau, sưng và giảm khả năng vận động của khớp, ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày. Nếu các phương pháp điều trị khác như vật lý trị liệu, dùng thuốc giảm đau và tập luyện không mang lại hiệu quả, phẫu thuật thay khớp háng có thể là một lựa chọn phù hợp.
Thực hiện phẫu thuật có thể mang lại chuyển biến tích cực cho tình trạng của người bệnh. Cụ thể, phẫu thuật giúp giảm đau, phục hồi khả năng vận động của khớp háng. Từ đó, cải thiện khả năng đi bộ và các chuyển động khác của chi dưới.
(Nguồn: Internet)
2. Các biến chứng có thể gặp sau phẫu thuật thay khớp háng
Tần suất biến chứng sau phẫu thuật khớp háng tương đối thấp. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được theo dõi sát sao để phòng ngừa các rủi ro có thể xảy ra. Một số rủi ro có thể kể đến gồm:
- Trật khớp háng: Đây là vấn đề thường gặp nhất sau phẫu thuật. Tuy hiện nay, khớp nhân tạo có nhiều kích thước cỡ đa dạng nhưng nếu không kích thước hoặc vị trí lắp đặt không phù hợp, phần chỏm có thể bị trượt ra khỏi ổ khớp.
- Lệch chiều dài chi: Nguyên nhân chủ yếu là do co thắt cơ, yếu cơ và co rút tồn dư của các cơ khớp háng khiến khung chậu, dáng đứng và đi bị mất đối xứng. Tuy nhiên, tình trạng này có thể điều trị bảo tồn.
- Tình trạng cảm giác ảo của người bệnh: Bệnh nhân có thể cảm thấy khớp hoạt động hoặc đau dù thực tế không có vấn đề
- Ngoài ra, phẫu thuật cũng có thể gây ra các biến chứng như hình thành cục máu đông, nhiễm trùng, vỡ vị trí ghép xương trước khi lành xương đủ…
3. Các giai đoạn tập luyện phục hồi sau phẫu thuật thay khớp háng
Để sớm khôi phục khả năng vận động và phòng ngừa các rủi ro do biến chứng sau phẫu thuật gây ra, việc tập luyện phục hồi chức năng là vô cùng cần thiết. Các kỹ thuật viên y tế có thể hướng dẫn người bệnh thực hiện các bài tập tùy theo thể trạng và từng giai đoạn phục hồi, cụ thể:
3.1. Giai đoạn bảo vệ tối đa sau phẫu thuật
Đây là giai đoạn ngay sau khi bệnh nhân thực hiện phẫu thuật (tuần 1 – tuần 4). Mục tiêu tập phục hồi chức năng trong giai đoạn này là để nhằm phòng ngừa các biến chứng hô hấp và mạch máu, trật khớp, bán trật khớp, phòng ngừa ức chế phản xạ, teo cơ ở chi mổ, co rút khi gập háng.
Bên cạnh đó, tập luyện còn để nhằm phục hồi lại vận động và kiểm soát vận động chi mổ. Từ đó, hướng đến độc lập chức năng trước khi xuất viện. Các bài tập này có thể bắt đầu ngay trong 24h đầu sau phẫu thuật (Khuyến cáo của ERAS). Tần suất tập luyện rơi vào khoảng 2 buổi/ngày cho đến khi xuất viện. Một số bài tập trong giai đoạn này có thể kể đến:
- Bài tập bơm cổ chân
- Gồng cơ dưới mức tối đa các cơ tứ đầu, duỗi háng, dạng háng
- Các bài tập duỗi gối chủ động (duỗi gối cung ngắn khi nằm, duỗi gối cung dài ở tư thế ngồi,…)
- Gập và duỗi háng nhẹ nhàng trong giới hạn an toàn, chỉ chịu mức trọng lượng cho phép lên chân mổ
- Tập di chuyển trên giường và dịch chuyển
- Đi lại với dụng cụ trợ giúp
(Nguồn: Internet)
3.2. Giai đoạn bảo vệ trung bình và tối thiểu sau phẫu thuật
Bắt đầu từ khoảng tuần thứ 4 đến 6 sau phẫu thuật, người bệnh bước vào giai đoạn bảo vệ trung bình và tối thiểu sau phẫu thuật. Mức độ bảo vệ khớp háng ở mỗi người sẽ khác nhau nhưng đa số cần duy trì từ 8 đến 12 tuần để đảm bảo an toàn cho vùng mổ.
Trong giai đoạn này, người bệnh chú trọng tập luyện tại nhà theo chương trình được bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu hướng dẫn. Các bài tập tập trung vào tăng sức mạnh cơ, cải thiện thăng bằng, tăng sức bền và mở rộng dần tầm vận động của khớp háng, giúp cơ thể lấy lại khả năng vận động linh hoạt trong sinh hoạt hàng ngày. Bệnh nhân cũng được hướng dẫn cách trở lại sinh hoạt, làm việc và tham gia các hoạt động nhẹ nhàng một cách an toàn. Các bài tập trong giai đoạn này bao gồm:
- Tư thế vỏ sò (Clam)
- Tập nâng hông (Hip Hike)
- Bài tập bước lên trên và sang bên với bục thấp
- Bài tập kéo giãn trong tư thế nằm ngửa, nằm sấp
- Tập tư thế khi đi, đứng
- Kết hợp đạp xe, bơi, thể dục dưới nước
4. Sau phẫu thuật thay khớp háng bao lâu người bệnh có thể đi lại bình thường?
“Sau bao lâu, người bệnh có thể đi lại bình thường” là câu hỏi được rất nhiều bệnh nhân quan tâm sau khi trải qua phẫu thuật khớp háng. Thực tế, không có câu trả lời nào chung cho nhóm đối tượng này. Tuy nhiên, quá trình hồi phục thường được chia thành các mốc sau:
- Cai khung tập đi: Trong những ngày đầu sau mổ, người bệnh sẽ sử dụng khung tập đi để hỗ trợ di chuyển, tránh nguy cơ ngã và giúp khớp háng ổn định.
- Cai nạng: Sau khoảng 2 – 4 tuần (tùy thể trạng), người bệnh có thể chuyển sang đi lại với nạng, dần giảm sự phụ thuộc vào dụng cụ hỗ trợ.
- Đi lại độc lập: Thông thường, sau 6 – 8 tuần, người bệnh có thể đi lại gần như bình thường, tuy nhiên cần tiếp tục cẩn trọng trong sinh hoạt hàng ngày ít nhất 12 tuần.
Đối với phần lớn bệnh nhân, quá trình hồi phục chủ yếu diễn ra trong khoảng 2 tháng đầu sau phẫu thuật và để phục hồi hoàn toàn có thể cần đến 6 – 8 tháng. Tuy nhiên, quá trình lành mô mềm và xương vẫn sẽ tiếp tục 1 năm sau phẫu thuật. Các cẩn trọng sau phẫu thuật trong sinh hoạt hàng ngày có thể tiếp tục đến ít nhất 12 tuần.
5. Những lưu ý để quá trình tập luyện sau phẫu thuật thay khớp háng của người bệnh diễn ra an toàn
Để quá trình tập luyện phục hồi chức năng sau phẫu thuật khớp háng diễn ra an toàn, hiệu quả, người bệnh cần lưu ý:
- Tránh các tư thế và động tác có thể gây tổn hại khớp háng nhân tạo: Không gập hông quá 90°, tránh vắt chéo chân khi ngồi, không thực hiện các động tác va chạm mạnh…
- Kiểm soát cơn đau hợp lý: Dùng thuốc giảm đau theo hướng dẫn của bác sĩ và có thể kết hợp chườm lạnh hoặc chườm ấm để giảm sưng, giúp người bệnh dễ dàng thực hiện các bài tập hơn.
- Chăm sóc vết mổ đúng cách: Giữ vùng mổ luôn khô thoáng, sạch sẽ và theo dõi các dấu hiệu bất thường như sưng, đỏ, đau tăng hoặc rỉ dịch. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng, cần báo ngay cho bác sĩ.
- Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ: Ăn uống cân bằng, tăng cường thực phẩm giàu protein và uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ cơ thể phục hồi nhanh chóng.
- Ngủ nghỉ hợp lý: Đảm bảo giấc ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi đêm để cơ thể có thời gian tái tạo và phục hồi sau tập luyện.
- Hạn chế hoạt động rủi ro: Tránh lái xe hoặc tham gia các hoạt động đòi hỏi phản xạ nhanh cho đến khi được bác sĩ cho phép.
- Tuân thủ lịch tái khám: Khám định kỳ theo hướng dẫn giúp theo dõi tiến độ hồi phục và điều chỉnh chương trình tập luyện phù hợp.
- Liên hệ bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường: Ngừng tập ngay và báo cho bác sĩ nếu xuất hiện các triệu chứng như đau dữ dội, sưng ở bắp chân, khó thở, tê yếu ở chân, hoặc nghi ngờ trật khớp háng.
Tập phục hồi chức năng sau phẫu thuật thay khớp háng đóng vai trò quyết định trong việc lấy lại khả năng vận động, duy trì sự linh hoạt và kéo dài tuổi thọ của khớp nhân tạo. Một lộ trình tập luyện đúng cách không chỉ giúp giảm đau, ngăn ngừa biến chứng mà còn hỗ trợ người bệnh nhanh chóng trở lại sinh hoạt bình thường. Ngoài ra, bệnh nhân cũng cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia phục hồi chức năng để đạt được kết quả tối ưu, đảm bảo khớp háng mới hoạt động bền vững và hiệu quả trong thời gian dài.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
