Gãy xương mác là một trong những chấn thương chi dưới khá phổ biến, xuất hiện khi phần xương nằm ở mặt ngoài cẳng chân bị tác động mạnh hoặc chịu lực xoắn quá mức. Dù không trực tiếp chịu toàn bộ trọng lực cơ thể như xương chày nhưng xương mác vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định khớp mắt cá và hỗ trợ vận động. Vì vậy, khi xương mác bị gãy, khả năng đi lại và sinh hoạt hằng ngày có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
1. Nguyên nhân gãy xương mác là gì?
1.1. Tác động trực tiếp từ lực bên ngoài
Gãy xương mác thường xảy ra khi vùng cẳng chân bị lực mạnh tác động trực tiếp, như ngã xe, va chạm thể thao hoặc tai nạn lao động. Dù nhỏ và nằm lệch về phía ngoài cẳng chân, xương mác vẫn dễ tổn thương khi chịu cú đánh trực diện. Các tình huống xoay vặn khớp cổ chân quá mức cũng khiến xương mác bị gãy do lực kéo giật đột ngột.
1.2. Chấn thương gián tiếp do vận động quá mức
Bên cạnh các tai nạn cấp tính, gãy xương mác còn có thể xuất hiện dưới dạng gãy mệt mỏi. Đây là tình trạng xương bị nứt do hoạt động lặp đi lặp lại như chạy đường dài, nhảy, tập luyện cường độ cao. Khi lực tác động nhỏ nhưng kéo dài, cấu trúc xương mác dần suy yếu và hình thành ổ gãy mà không có chấn thương rõ ràng.
(Nguồn: Internet)
>>> Xem thêm: MYREHAB MATSUOKA phục hồi chức năng sau gãy xương TOÀN DIỆN theo tiêu chuẩn Nhật Bản
2. 5 dấu hiệu nhận biết tình trạng gãy xương mác
Để tránh bỏ sót chấn thương, việc nhận diện sớm các biểu hiện gãy xương mác là rất quan trọng. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp và dễ quan sát nhất:
2.1. Cảm giác đau nhói dọc vùng xương mác
Cơn đau thường xuất hiện ngay sau chấn thương và tăng lên rõ rệt khi người bệnh cố gắng đứng, bước đi hoặc xoay bàn chân. Tuy nhiên, đau ở mặt ngoài cẳng chân không phải là dấu hiệu duy nhất để khẳng định gãy xương mác, bởi cảm giác này rất dễ bị nhầm lẫn với tình trạng tổn thương dây chằng cổ chân.
Việc xác định đúng vị trí đau khu trú dọc thân xương mác là yếu tố quan trọng giúp các bác sĩ định hướng tổn thương. Người bệnh cần tránh chủ quan khi thấy cơn đau âm ỉ, vì đôi khi một vết nứt nhỏ cũng có thể gây khó chịu kéo dài, làm giảm đáng kể khả năng chịu tải trọng của toàn bộ chân.
2.2. Sưng nề và bầm tím quanh vùng chấn thương
Tình trạng sưng và bầm tím là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi các mạch máu quanh vị trí tổn thương bị ảnh hưởng. Mặc dù vậy, biểu hiện lâm sàng này đôi khi không xuất hiện ngay lập tức hoặc không tương xứng với mức độ nghiêm trọng của ổ gãy, dẫn đến việc chẩn đoán nhầm giữa gãy xương mác và các chấn thương khớp cổ chân thông thường.
2.3. Đau khi ấn hoặc chạm nhẹ
Khi vùng xương mác bị tổn thương, việc chạm nhẹ hoặc ấn vào khu vực này có thể làm cơn đau tăng rõ rệt. Triệu chứng đau khu trú tại một điểm cụ thể đôi khi gợi ý khả năng có tổn thương liên quan đến xương, khác với tình trạng đau lan tỏa thường gặp trong chấn thương mô mềm.
Tuy nhiên, dấu hiệu này chỉ mang tính chất gợi ý ban đầu. Để xác định chính xác có gãy xương mác hay không, người bệnh vẫn cần được thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như X-quang hoặc MRI.
2.4. Hạn chế vận động
Người bệnh thường gặp tình trạng khó xoay cổ chân hoặc bước đi bình thường. Mặc dù gãy xương mác không phải lúc nào cũng gây mất vững hoàn toàn nhưng tình trạng đau kết hợp sưng khiến việc vận động trở nên khó khăn. Một số trường hợp chỉ bước khập khiễng nhưng vẫn đi được, dẫn đến việc chủ quan và chậm điều trị.
2.5. Trường hợp nặng gây biến dạng
Với các ca gãy di lệch, chân có thể cong hoặc lệch rõ rệt. Tình trạng biến dạng là dấu hiệu nguy hiểm, thường đi kèm đau dữ dội và mất khả năng chịu lực hoàn toàn. Khi có biểu hiện này, người bệnh cần được xử trí y khoa ngay lập tức để tránh tổn thương thêm mạch máu và dây thần kinh.
(Nguồn: Internet)
3. Gãy xương mác sau bao lâu thì lành?
Thời gian hồi phục của gãy xương mác phụ thuộc loại gãy, mức độ di lệch và phương pháp điều trị.
3.1. Thời gian liền xương trung bình
Với các trường hợp gãy xương mác đơn thuần, xương thường liền trong khoảng 6-8 tuần. Tuy nhiên, xương chỉ thực sự vững chắc để vận động mạnh trở lại sau khoảng 10-12 tuần. Trong thời gian này, người bệnh cần mang nẹp hoặc bột để giữ xương ổn định và hạn chế tì đè quá sớm.
(Nguồn: Internet)
3.2. Những yếu tố tác động đến tiến trình lành xương mác
Tiến trình lành xương không giống nhau ở mỗi người bởi nó chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thể trạng, thói quen sinh hoạt và chất lượng điều trị. Việc nhận diện các yếu tố cản trở dưới đây sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong lộ trình hồi phục:
- Tình trạng sức khỏe nền: Những người cao tuổi hoặc người mắc bệnh lý loãng xương thường có mật độ xương thấp, khiến quá trình hình thành can xương diễn ra chậm hơn. Ngoài ra, các bệnh lý chuyển hóa như tiểu đường cũng có thể làm giảm khả năng tự chữa lành tự nhiên của cơ thể.
- Thói quen hút thuốc lá: Nicotine và các chất độc hại trong thuốc lá làm co mạch máu, giảm lượng oxy và dưỡng chất đến nuôi dưỡng ổ gãy. Đây là tác nhân hàng đầu khiến xương mác lâu liền, thậm chí dẫn đến nguy cơ khớp giả (xương không liền).
- Mức độ phức tạp của ổ gãy: Những ca gãy xương mác có di lệch lớn hoặc kèm theo tổn thương mô mềm, mạch máu nghiêm trọng thường cần thời gian hồi phục dài hơn. Khi cấu trúc xung quanh bị sang chấn nặng, môi trường nuôi dưỡng xương bị gián đoạn, đòi hỏi sự kiên trì trong trị liệu.
- Sự tuân thủ phác đồ phục hồi chức năng: Việc tự ý tì đè chân quá sớm khi xương chưa vững hoặc tập luyện sai kỹ thuật có thể làm xê dịch ổ gãy. Ngược lại, nếu quá sợ hãi mà không vận động, khớp cổ chân sẽ bị cứng và teo cơ, gây đau mãn tính sau khi xương đã lành.
>>> Xem thêm: Bệnh nhân nam 11 tuổi sau gãy xương đi lên xuống cầu thang dễ dàng chỉ trong 10 buổi kỹ thuật cao
4. Điều trị gãy xương mác như thế nào?
Tùy vào tính chất ổ gãy và các tổn thương phối hợp, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp can thiệp nhằm tối ưu hóa khả năng liền xương và phục hồi vận động sớm nhất cho người bệnh.
4.1. Điều trị bảo tồn bằng bó bột hoặc nẹp cố định
Với các trường hợp gãy xương mác đơn thuần, không có di lệch hoặc di lệch tối thiểu, phương pháp bảo tồn luôn được ưu tiên hàng đầu. Việc bó bột hoặc sử dụng nẹp chức năng giúp giữ cho các đầu xương gãy luôn ở vị trí ổn định, tạo môi trường thuận lợi để quá trình hình thành can xương tự nhiên diễn ra suôn sẻ.
(Nguồn: Internet)
Trong giai đoạn cố định, người bệnh cần đặc biệt lưu ý không tự ý tì đè hay dồn lực quá sớm lên chân chấn thương khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc tuân thủ nghiêm ngặt thời gian mang nẹp sẽ giúp ngăn ngừa tình trạng xê dịch ổ gãy, đảm bảo xương mác liền đúng trục và không gây đau khớp cổ chân về sau.
4.2. Phẫu thuật kết hợp xương bằng nẹp vít
Đối với những ca gãy xương phức tạp, di lệch nhiều hoặc kèm theo tổn thương diện khớp cổ chân, phẫu thuật sẽ là lựa chọn cần thiết để cố định ổ gãy. Các bác sĩ sẽ sử dụng nẹp vít chuyên dụng để đưa các mảnh xương về đúng vị trí trung lập, giúp tạo nền tảng vững chắc để người bệnh bắt đầu giai đoạn phục hồi chức năng sớm nhất có thể.
(Nguồn: Internet)
Ưu điểm lớn nhất của phẫu thuật là cho phép người bệnh bắt đầu các bài tập vận động trị liệu sớm hơn so với bó bột truyền thống. Việc sớm kích hoạt lại các nhóm cơ quanh vùng gãy xương mác giúp giảm thiểu nguy cơ teo cơ, cứng khớp và rút ngắn đáng kể thời gian quay lại với các sinh hoạt năng động hằng ngày.
4.3. Ứng dụng công nghệ sóng ngắn và siêu âm trị liệu
Bên cạnh các biện pháp cố định như bó bột hoặc nẹp, một số phương pháp vật lý trị liệu hiện đại cũng được ứng dụng nhằm hỗ trợ quá trình phục hồi sau gãy xương. Trong đó, siêu âm trị liệu cường độ thấp thường được sử dụng để kích thích tuần hoàn tại vùng tổn thương và hỗ trợ hoạt động của các tế bào tham gia vào quá trình tái tạo xương.
Những tác động này có thể góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hình thành mô xương mới và cải thiện môi trường lành xương. Khi được áp dụng đúng chỉ định và kết hợp với chương trình phục hồi chức năng phù hợp, phương pháp này giúp hỗ trợ quá trình hồi phục diễn ra ổn định hơn.
5. Vai trò của phục hồi chức năng trong điều trị gãy xương mác
Phục hồi chức năng là một phần quan trọng trong quá trình điều trị gãy xương mác, giúp người bệnh từng bước lấy lại khả năng vận động và thích nghi với các hoạt động sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh việc cố định xương bằng bó bột hoặc nẹp, các bài tập phù hợp theo từng giai đoạn sẽ hỗ trợ duy trì sức mạnh cơ và hạn chế tình trạng cứng khớp sau thời gian bất động.
Ngay cả khi đang bó bột, người bệnh vẫn có thể thực hiện một số bài tập nhẹ nhằm duy trì tuần hoàn và kích hoạt các nhóm cơ xung quanh. Khi xương bắt đầu liền và giai đoạn phục hồi tiến triển, chương trình vật lý trị liệu sẽ tập trung nhiều hơn vào cải thiện tầm vận động khớp cổ chân, tăng sức mạnh cơ và phục hồi khả năng chịu lực của chi dưới.
Một số bài tập thường được áp dụng trong phục hồi chức năng sau gãy xương mác gồm:
5.1. Bài tập co cơ tĩnh cơ đùi và cẳng chân
Bài tập này cực kỳ quan trọng trong giai đoạn đầu khi chân vẫn đang được cố định bằng bột hoặc nẹp. Việc kích hoạt cơ tĩnh giúp duy trì sức mạnh cho nhóm cơ đùi trước và bắp chân mà không gây xê dịch ổ gãy xương mác, từ đó hạn chế tối đa tình trạng teo cơ do bất động kéo dài.
Cách thực hiện:
- Nằm hoặc ngồi ở tư thế thoải mái, chân duỗi thẳng.
- Tập trung siết chặt khối cơ đùi hoặc cơ bắp chân, giữ trạng thái gồng trong khoảng 5–10 giây.
- Từ từ thả lỏng cơ bắp và nghỉ ngơi vài giây trước khi lặp lại lượt tiếp theo.
Người bệnh nên thực hiện đều đặn từ 10–15 lần mỗi hiệp, duy trì 2–3 hiệp mỗi ngày. Lưu ý khi tập cần hít thở sâu và đều đặn, tránh nín thở khi gồng cơ để đảm bảo huyết áp ổn định và oxy lưu thông tốt đến vùng tổn thương.
5.2. Bài tập gập – duỗi cổ chân nhẹ nhàng
Khi bác sĩ cho phép cử động khớp, bài tập gập duỗi sẽ giúp cải thiện tầm vận động và tăng cường lưu thông máu tại vùng chi dưới. Động tác này giúp “bôi trơn” khớp cổ chân, giảm cảm giác cứng nhắc sau thời gian dài bó nẹp, tạo điều kiện thuận lợi để bạn sớm thực hiện được các bước đi đầu tiên.
Cách thực hiện:
- Ngồi trên giường hoặc ghế, giữ chân duỗi thẳng về phía trước.
- Từ từ gập bàn chân hướng về phía cơ thể hết mức có thể trong tầm không đau.
- Sau đó, nhẹ nhàng duỗi mũi bàn chân ra xa như đang nhấn bàn đạp.
Bạn hãy thực hiện từ 10-15 lần mỗi lượt và lặp lại 2-3 hiệp mỗi ngày. Hãy chú ý chuyển động thật chậm và nhịp nhàng; nếu cảm thấy đau nhói ở vị trí xương mác, bạn nên giảm biên độ gập duỗi hoặc tham vấn ý kiến chuyên gia để điều chỉnh lại cường độ.
5.3. Bài tập đứng chịu lực có kiểm soát
Đây là bài tập bản lề giúp khớp cổ chân thích nghi dần với áp lực tì đè của trọng lượng cơ thể trước khi bạn chính thức bỏ nạng. Việc tập chịu lực đúng cách giúp kích thích quá trình tạo xương tại vị trí gãy xương mác, đồng thời tạo điều kiện cho giai đoạn tiếp theo.
Cách thực hiện:
- Đứng thẳng trong thanh song song hoặc bám nhẹ vào một điểm tựa vững chắc.
- Phân bổ trọng lượng cơ thể đều lên hai chân, sau đó từ từ chuyển một phần trọng lượng sang chân bị chấn thương.
- Tăng dần lực tì đè lên chân đau theo tỉ lệ (25%, 50%, 75%) dựa trên sự thoải mái và hướng dẫn của chuyên viên.
Bài tập này thường được thực hiện trong các buổi trị liệu chuyên sâu để đảm bảo an toàn tuyệt đối. Trong quá trình tập, hãy giữ lưng thẳng và luôn lắng nghe phản ứng của cơ thể; nếu cổ chân có dấu hiệu sưng đau tăng sau khi tập, bạn cần giảm mức độ chịu lực trong buổi tập kế tiếp.
Tại Myrehab Matsuoka, chương trình phục hồi chức năng sau gãy xương mác được xây dựng dựa trên đánh giá chức năng chi tiết của từng người bệnh, bao gồm biên độ vận động khớp, sức mạnh cơ và khả năng chịu lực của chi dưới. Các kĩ thuật vật lý trị liệu kết hợp với vận động trị liệu theo từng giai đoạn giúp hỗ trợ quá trình phục hồi diễn ra an toàn, đồng thời cải thiện sự linh hoạt của cổ chân và dáng đi khi quay lại sinh hoạt thường ngày.
Gãy xương mác là chấn thương tưởng nhẹ nhưng có thể gây nhiều ảnh hưởng đến khớp cổ chân và khả năng vận động nếu điều trị không đúng cách. Việc chăm sóc và tập luyện phù hợp trong từng giai đoạn cũng giúp xương mác liền tốt, hạn chế đau mạn tính và giúp người bệnh trở lại vận động bình thường an toàn.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
