Vận động trị liệu đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi sau phẫu thuật thay khớp háng, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Việc tập luyện đúng cách giúp cải thiện tầm vận động của khớp, tăng sức mạnh các nhóm cơ quanh khớp háng và hỗ trợ người bệnh nhanh chóng lấy lại khả năng đi lại, sinh hoạt độc lập. Bên cạnh đó, vận động trị liệu còn giúp giảm nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật như cứng khớp, yếu cơ, huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc lệch khớp nhân tạo.
1. Lợi ích của vận động trị liệu trong phục hồi chức năng sau phẫu thuật thay khớp háng
Phẫu thuật thay khớp háng là một can thiệp y khoa nhằm loại bỏ phần hỏng (chỏm xương đùi/ ổ cối) bằng khớp nhân tạo, gồm thay toàn phần (cả chỏm + ổ cối bằng kim loại/sứ/polyethylene) và thay bán phần (chỉ chỏm xương đùi bằng titanium/ceramic). Nhờ đó, nhiều bệnh nhân đã có thể phục hồi vận động và sinh hoạt bình thường, nhưng để đạt hiệu quả điều trị tối ưu, việc tập luyện phục hồi chức năng sau mổ là vô cùng cần thiết.
Trong số các liệu pháp phục hồi, vận động trị liệu là một phương pháp mang lại hiệu quả khi người bệnh tập luyện đúng lộ trình bởi Myrehab Matsuoka thiết kế cá nhân hoá. Việc tập vận động trị liệu ngay từ tuần đầu tiên rất cần thiết vì phẫu thuật thay khớp háng chỉ loại bỏ cơn đau, còn liệu pháp này giúp làm chủ khớp nhân tạo an toàn. Giai đoạn 4 tuần đầu tập trung:
- Ngăn chặn huyết khối: Giảm nguy cơ đông máu tĩnh mạch sâu do nằm lâu.
- Chống dính khớp: Duy trì tầm vận động linh hoạt, tránh tình trạng xơ cứng.
- Tăng cường sức mạnh cơ: Phục hồi khối lượng cơ mông và đùi bị teo yếu trước mổ.
Tóm lại, vận động trị liệu là một phương pháp phục hồi hiện đại, mang lại hiệu quả rõ rệt cho người bệnh sau phẫu thuật thay khớp háng. Đồng thời, việc tuân thủ đúng hướng dẫn của chuyên viên trị liệu giúp bệnh nhân phục hồi nhanh chóng, lấy lại khả năng vận động và cải thiện chất lượng cuộc sống về lâu dài.
2. Các bài tập vận động trị liệu trong phục hồi chức năng sau phẫu thuật thay khớp háng ở giai đoạn sớm
Tùy theo quá trình phục hồi và tình trạng của bệnh nhân, bác sĩ có thể chỉ định các bài tập vận động trị liệu khác nhau. Một số bài tập đơn giản, hiệu quả có thể kể đến gồm:
2.1. Bài tập gập/ duỗi cổ chân
Đây là một trong những bài tập phổ biến ở giai đoạn ngay sau phẫu thuật của người bệnh. Mục tiêu bài tập: Phòng ngừa biến chứng huyết khối sau mổ, cải thiện tuần hoàn.
Cách thực hiện:
- Nằm ngửa trên giường, chân duỗi thẳng.
- Gập và duỗi cổ chân để đưa bàn chân lên và xuống theo nhịp.
- Thực hiện lặp lại 10 lần/hiệp, 3 hiệp/ngày.
Lưu ý: Người bệnh chỉ di chuyển cổ chân và giữ cẳng chân trên giường, nên thực hiện bài tập này thường xuyên trong ngày.
2.2. Tập dạng và khép háng
Bài tập này hướng đến hỗ trợ phục hồi vận động của khớp háng sau mổ. Các bước thực hiện bài tập này gồm:
- Nằm ngửa, duỗi thẳng, ngón chân hướng lên trên
- Trượt gót chân trên mặt giường, di chuyển chân cần tập ra ngoài đến mức bệnh nhân cảm thấy thoải mái. Lưu ý luôn giữ các ngón chân hướng lên trên để không xoay đùi.
- Từ từ đưa chân quay lại tư thế ban đầu. Sau đó, thả lỏng và lặp lại các bước
Lưu ý: Bài tập này cần chú ý những điều sau để tránh trật khớp háng:
- Chân không dạng quá 45 độ
- Khép chân không quá đường trung tuyến giữa cơ thể
2.3. Bài tập gồng cơ mông
Duy trì thực hiện bài tập này giúp cải thiện vận động của các cơ duỗi háng, tạo dáng đi vững vàng, khỏe mạnh. Người bệnh cần làm theo các bước:
- Nằm ngửa hoặc ngồi có tựa, hai chân duỗi thẳng
- Thở ra, gồng chặt các cơ sau mông ép lại với nhau
- Giữ tư thế này từ 3 – 5 giây, hít thở tự nhiên, không nín thở
- Lặp lại động tác từ 10 – 15 lần, thực hiện ít nhất hai lần mỗi ngày
2.4. Bài tập gồng cơ tứ đầu đùi
Mục tiêu của bài tập là tăng cường sức mạnh cơ tứ đầu đùi, tạo nền tảng vững chắc để người bệnh dần lấy lại và làm quen với các vận động thường ngày của chi dưới. Người bệnh cần tuân thủ các bước:
- Nằm ngửa hoặc ngồi trên sàn và đặt khăn cuộn dưới đầu gối
- Gồng thẳng gối bằng cách co các cơ trước đùi. Ép chân lên cuộn khăn, nâng nhẹ bắp chân lên
- Giữ từ 3 – 5 giây, lặp lại nhiều lần
2.5. Bài tập cây cầu
Động tác này tăng cường cơ mông – đùi sau, ổn định khớp háng sớm sau mổ. Các bước thực hiện:
- Nằm ngửa, co gối chân phẫu thuật 30-45°, bàn chân đặt sát giường rộng bằng vai.
- Gồng cơ mông, nâng hông nhẹ lên 5-10cm, giữ thẳng lưng-không cong.
- Giữ 3-5 giây, hạ chậm về vị trí ban đầu; lặp 8-10 lần/hiệp, 2 hiệp/ngày.
Lưu ý: Không nâng hông quá cao gây xoay ngoài háng; dừng nếu đau tăng.
2.6. Tập di chuyển với khung, nạng
Bài tập hỗ trợ chuyển từ nằm sang đi bộ an toàn, tăng tự tin vận động. Các bước thực hiện như sau:
- Dùng khung/nạng hai bên, chân phẫu thuật đặt giữa hai tay vịn.
- Chuyển trọng lượng sang chân lành, bước ngắn chân mổ về trước <30cm.
- Lặp nhịp “bước khung – bước chân lành – bước chân mổ”, 10-20m/lần, 3-5 lần/ngày.
Lưu ý: Giữ gối duỗi thẳng, không dạng >45°; tăng khoảng cách dần khi vững.
3. Lưu ý cho bệnh nhân trong quá trình tập vận động trị liệu ở giai đoạn đầu sau phẫu thuật
Trong giai đoạn đầu ngay sau phẫu thuật thay khớp háng, người bệnh cần tránh các động tác, tư thế có thể gây trật khớp háng. Cụ thể:
- Tránh gập hông quá 90 độ: Do động tác này tạo áp lực lớn lên khớp háng nhân tạo trong giai đoạn đầu lành thương
- Tránh bắt chéo chân dưới mọi hình thức: Vì tư thế này có thể khiến khớp háng nhân tạo bị trật khỏi vị trí ban đầu
- Không xoay chân và bàn chân vào phía trong: Tương tự như bắt chéo chân, tư thế này có thể khiến khớp háng mới bị trật
- Khi nằm nghiêng cần có gối kê giữa 2 chân
Tuân thủ đúng những nguyên tắc an toàn này sẽ giúp bảo vệ khớp háng mới, giảm nguy cơ biến chứng và tạo nền tảng cho quá trình phục hồi diễn ra thuận lợi hơn. Việc hiểu rõ và thực hành đúng ngay từ giai đoạn đầu chính là chìa khóa để người bệnh sớm trở lại sinh hoạt bình thường.
4. Lời khuyên để bảo vệ khớp háng mới trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật.
Để giữ khớp háng mới được khỏe mạnh trong giai đoạn sớm sau mổ, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Ngồi dậy an toàn: Di chuyển từ từ ra mép giường, sau đó dùng tay chống để nâng người. Chân phẫu thuật nên giữ duỗi thẳng hoặc hơi co nhẹ, tránh gập quá mức.
- Lưu ý khi đi lại: Sử dụng khung tập đi hoặc nạng theo hướng dẫn của chuyên viên vật lý trị liệu. Bên cạnh đó, người bệnh nên di chuyển bằng những bước nhỏ, chậm và có kiểm soát.
- Lưu ý khi sử dụng nhà vệ sinh: Dùng bệ nâng bồn cầu để hạn chế gập hông quá 90 độ, giảm nguy cơ trật khớp.
Trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật thay khớp háng, vận động trị liệu đóng vai trò then chốt giúp người bệnh giảm đau, duy trì tầm vận động an toàn và ngăn ngừa nguy cơ trật khớp. Việc được hướng dẫn đúng kỹ thuật ngay từ sớm không chỉ hỗ trợ quá trình lành thương mà còn tạo nền tảng vững chắc cho các bước phục hồi tiếp theo. Nếu bạn cần một lộ trình tập luyện an toàn và hiệu quả, hãy liên hệ Myrehab Matsuoka để được chuyên gia đồng hành từ những ngày đầu tiên sau phẫu thuật thay khớp háng.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
