Vẹo cột sống ở người trưởng thành là tình trạng lệch trục cột sống sang bên, thường xuất phát từ sự tiến triển của chứng vẹo vô căn từ thời thiếu niên hoặc hệ quả của quá trình thoái hóa xương khớp ở người cao tuổi. Bên cạnh đó, các thói quen sinh hoạt như ngồi lâu, làm việc sai tư thế cũng là yếu tố khiến tình trạng cong vẹo trở nên trầm trọng hơn. Việc hiểu đúng nguyên nhân và phương pháp điều trị bảo tồn giúp người bệnh kiểm soát cơn đau hiệu quả, cải thiện thẩm mỹ và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.
1. Vẹo cột sống ở người trưởng thành có cần phẫu thuật không?
Việc lựa chọn phương pháp điều trị vẹo cột sống ở người trưởng thành phụ thuộc vào mức độ cong vẹo (góc Cobb), tốc độ tiến triển của bệnh và mức độ ảnh hưởng đến chức năng sống. Phần lớn các trường hợp đều được ưu tiên điều trị bảo tồn, phẫu thuật chỉ là lựa chọn cuối cùng khi các biện pháp khác không còn hiệu quả.
1.1. Khi nào có thể điều trị bảo tồn?
Điều trị bảo tồn (không phẫu thuật) thường được chỉ định cho đại đa số người trưởng thành khi tình trạng vẹo chưa gây ra các biến chứng cấp tính. Cụ thể:
- Góc vẹo Cobb dưới 40 – 50 độ: Ở mức độ này, đường cong thường ổn định hoặc tiến triển rất chậm. Mục tiêu chính là giảm đau và ngăn ngừa vẹo nặng thêm.
- Đau thắt lưng cục bộ: Cơn đau chủ yếu xuất phát từ tình trạng mỏi cơ hoặc co thắt phần mềm do cơ bắp phải hoạt động bù trừ để giữ thăng bằng cho cột sống bị lệch. Cơn đau thường tăng lên khi đứng hoặc ngồi lâu và cải thiện tốt sau khi nghỉ ngơi hoặc vật lý trị liệu.
- Mất cân bằng hình thể nhẹ: Người bệnh có thể nhận thấy hai vai không đều, xương bả vai nhô ra hoặc khung chậu hơi lệch nhưng vẫn giữ được khả năng thăng bằng khi đi lại và không bị đổ người quá mức về một phía.
- Chưa có dấu hiệu chèn ép rễ thần kinh: Không xuất hiện các triệu chứng như tê bì, châm chích hay yếu liệt lan xuống mông và chân.
- Chức năng nội tạng ổn định: Cấu trúc lồng ngực chưa bị biến dạng gây cản trở hô hấp; người bệnh không bị hụt hơi hay khó thở khi thực hiện các hoạt động thể chất thông thường.
Phương pháp tiếp cận: Tập trung vào các bài tập vận động trị liệu chuyên sâu (như phương pháp Schroth), kĩ thuật tác động mô mềm và điều chỉnh tư thế sinh hoạt để cân bằng lại hệ thống cơ cạnh sống.
1.2. Khi nào cần can thiệp phẫu thuật?
Phẫu thuật sẽ được các bác sĩ chuyên khoa cân nhắc khi vẹo cột sống gây ra những hệ lụy nghiêm trọng mà các phương pháp bảo tồn không thể giải quyết:
- Đường cong tiến triển nhanh: Góc Cobb vượt quá 50 độ và có dấu hiệu tăng thêm (trên 5 độ mỗi năm), đe dọa trực tiếp đến cấu trúc toàn diện của cột sống.
- Đau mạn tính dữ dội: Cơn đau không đáp ứng với thuốc hay vật lý trị liệu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng lao động và sinh hoạt cơ bản.
- Biến chứng thần kinh nặng: Vẹo cột sống gây hẹp ống sống hoặc chèn ép rễ thần kinh nghiêm trọng, dẫn đến teo cơ, yếu liệt chi hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện.
- Ảnh hưởng đến chức năng hô hấp: Cấu trúc lồng ngực bị biến dạng làm giảm dung tích phổi, khiến người bệnh khó thở, hụt hơi khi vận động nhẹ.
(Nguồn: Internet)
>>> Xem thêm: Vẹo cột sống: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị
2. Các phương pháp điều trị bảo tồn vẹo cột sống
Điều trị bảo tồn vẹo cột sống ở người trưởng thành không chỉ là tập thể dục thông thường mà là một lộ trình cá nhân hóa, kết hợp giữa việc chỉnh hình cấu trúc và tái giáo dục thần kinh – cơ.
2.1. Đối với vẹo mức độ nhẹ và tư thế (Góc Cobb < 20°): Phương pháp Klapp và Điều chỉnh tư thế
Ở giai đoạn này, mục tiêu chính là duy trì sự linh hoạt của cột sống và ngăn ngừa các nhóm cơ bị co rút lệch bên.
- Phương pháp Klapp: Đây là hệ thống các bài tập ở tư thế bò (quỳ bốn điểm). Bằng cách thay đổi vị trí tay và chân, trọng lực sẽ giúp làm giãn các cơ bị co cứng ở phía lõm của đường cong và tăng sức mạnh cho phía lồi, từ đó điều chỉnh lại sự cân bằng của cột sống.
- Điều chỉnh thói quen: Tập trung vào việc xóa bỏ các tư thế xấu như ngồi bắt chéo chân, mang túi lệch một bên hoặc đứng dồn trọng tâm vào một chân.
2.2. Đối với vẹo mức độ trung bình (Góc Cobb 20° – 40°): Phương pháp Schroth
- Cơ chế của Schroth: Phương pháp này sử dụng kĩ thuật hô hấp xoay chiều và các bài tập chỉnh hình ba chiều. Người bệnh sẽ được học cách hít thở để làm đầy các vùng phổi bị xẹp (phía lõm) và dùng sức cơ để đẩy các phần xương bị nhô ra (phía lồi) về vị trí trung tâm.
- Tác dụng: Giúp giảm độ xoay của đốt sống, cải thiện dung tích phổi và làm phẳng các khối u lồi trên lưng (gù sườn).
- Trường hợp áp dụng: Phù hợp cho những người có độ vẹo tiến triển, người bị đau lưng mãn tính do lệch trục hoặc có biến dạng lồng ngực rõ rệt.
2.3. Đối với trường hợp mất ổn định hoặc vẹo tiến triển: Sử dụng áo nẹp chỉnh hình
Nhiều người lầm tưởng người trưởng thành không cần đeo áo nẹp, nhưng thực tế áo nẹp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ cơ học.
- Áo nẹp cứng: Thường dùng cho các trường hợp vẹo nặng hoặc đau lưng dữ dội để giảm tải cho đĩa đệm và ngăn chặn độ cong tăng thêm.
- Áo nẹp mềm/Đai hỗ trợ: Giúp người bệnh nhận thức về tư thế (biofeedback), nhắc nhở cơ thể luôn giữ ở trạng thái thẳng trong sinh hoạt hàng ngày.
- Chỉ định: Người trưởng thành có nguy cơ tiến triển góc vẹo trên 5 độ mỗi năm hoặc người già bị vẹo do thoái hóa gây mất vững cột sống.
2.4. Phục hồi chức năng bổ trợ: Vật lý trị liệu và Trị liệu bằng tay
- Di động mô mềm: Giải phóng các điểm kích hoạt đau do cơ phải làm việc quá tải để bù trừ cho phần cột sống bị vẹo.
- Vận động trị liệu hỗ trợ: Các bài tập phục hồi giúp tái cân bằng hệ cơ và cải thiện độ ổn định của cột sống. Những động tác tập trung vào cơ bụng, cơ lưng sâu và nhóm cơ hông giúp nâng đỡ tốt hơn cho cột sống, giảm lệch trục và cải thiện dáng đứng. Khi tập luyện đều đặn, sức mạnh cơ được phục hồi, từ đó giảm đau và hạn chế nguy cơ cong vẹo tiến triển.
Một số bài tập thường được sử dụng gồm:
a) Bài tập tư thế chim – chó (Bird-Dog)
Đây là bài tập giúp cải thiện khả năng ổn định cột sống và tái thiết lập sự cân bằng giữa hai bên lưng, tăng cường sức mạnh cơ lõi, cơ dựng gai sống và cơ mông. Đồng thời cải thiện khả năng phối hợp thần kinh – cơ mà không gây áp lực lớn lên đĩa đệm.
Cách thực hiện:
- Bắt đầu ở tư thế quỳ chống hai tay xuống thảm (tư thế cái bàn), cổ tay dưới vai và đầu gối dưới hông.
- Siết chặt cơ bụng, từ từ duỗi thẳng tay phải về phía trước và chân trái về phía sau.
- Giữ cho đầu, lưng và mông tạo thành một đường thẳng, không để hông bị nghiêng sang bên hoặc võng lưng.
- Tần suất: Giữ tư thế trong 5 giây, sau đó đổi bên. Thực hiện 10 lần mỗi bên cho 1 hiệp, lặp lại 3 hiệp.
b) Bài tập cây cầu (Glute Bridge)
Vẹo cột sống thường đi kèm với sự mất cân bằng vùng chậu, bài tập này giúp cố định lại vùng hông – mông để hỗ trợ cột sống thắt lưng.
Cách thực hiện:
- Nằm ngửa, hai đầu gối co, bàn chân đặt phẳng trên thảm và rộng bằng vai.
- Dùng lực từ gót chân, siết cơ mông và nâng hông lên cao cho đến khi đầu gối, hông và vai tạo thành một đường thẳng.
- Giữ yên tư thế ở vị trí cao nhất, hít thở đều.
- Tần suất và lưu ý: Giữ trong 3–5 giây rồi hạ xuống chậm rãi. Thực hiện 12–15 lần mỗi hiệp, lặp lại 3 hiệp. Không nâng hông quá cao dẫn đến ưỡn lưng dưới.
c) Bài tập Plank nghiêng (Side Plank)
Đối với người vẹo cột sống, các cơ ở bên phần lõm của đường cong thường bị yếu và kéo giãn, Side Plank là bài tập hiệu quả để cân bằng lại sức mạnh hai bên mạn sườn.
Cách thực hiện:
- Nằm nghiêng một bên, chống khuỷu tay ngay dưới vai.
- Nâng hông lên khỏi sàn sao cho cơ thể tạo thành một đường thẳng từ đầu đến chân.
- Tay còn lại có thể đặt lên hông hoặc giơ thẳng lên cao.
- Giữ tư thế trong 20–30 giây cho mỗi bên. Thực hiện 3 hiệp. Nếu cảm thấy quá nặng, bạn có thể thực hiện tư thế này với đầu gối dưới chạm đất để giảm bớt tải trọng.
>>> Xem thêm: Phương pháp PHCN cong vẹo cột sống tiêu chuẩn Nhật
3. Những lưu ý khi điều trị vẹo cột sống bằng phương pháp bảo tồn
3.1. Điều trị cần theo dõi định kỳ và điều chỉnh phù hợp
Vẹo cột sống ở người trưởng thành ít khi tự cải thiện mà cần quá trình theo dõi chặt chẽ. Việc thăm khám định kỳ giúp đánh giá độ cong, tình trạng cơ kèm theo và hiệu quả can thiệp. Khi có dấu hiệu tăng đau, lệch dáng hơn hoặc giảm linh hoạt, cần thay đổi chương trình tập hoặc phương pháp điều trị để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Tùy từng giai đoạn, bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi sẽ điều chỉnh bài tập nhằm tăng dần độ khó mà không gây thêm áp lực lên cột sống. Sự phù hợp trong từng bước là yếu tố quan trọng quyết định kết quả điều trị.
3.2. Tránh tự ý tập sai hoặc tập quá sức
Các bài tập cho người bị vẹo cột sống đòi hỏi kĩ thuật đúng để tránh kéo lệch thêm hoặc gây co thắt cơ. Tập quá sức hoặc tập theo video không phù hợp làm tăng nguy cơ đau mạn tính và khiến cột sống dễ mất ổn định hơn. Đặc biệt, những bài tập dạng xoay – vặn mạnh có thể làm tăng độ cong nên cần được cân nhắc kĩ.
(Nguồn: Internet)
Vẹo cột sống ở người trưởng thành là vấn đề phổ biến và có xu hướng tăng nhanh trong bối cảnh thói quen sinh hoạt kém khoa học. Việc nhận diện sớm nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và lựa chọn phương pháp điều trị bảo tồn phù hợp đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát tiến triển cong vẹo. Điều chỉnh tư thế, duy trì bài tập phục hồi và theo dõi định kỳ là những nền tảng quan trọng giúp cải thiện dáng đứng, giảm đau và nâng cao chất lượng sống lâu dài.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
