Khớp gối là bộ phận có vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ di chuyển và duy trì sự ổn định của cơ thể. Để giữ bộ phận này khỏe mạnh và phát huy tối đa vai trò với cơ thể người, việc tìm hiểu cấu tạo, chức năng và các bệnh lý thường gặp ở bộ phận này là vô cùng cần thiết.
1. Vị trí của khớp gối
Khớp gối là khớp lớn nhất về diện tích, kích thước bề mặt, đồng thời là điểm giao thoa và liên kết của ba trục xương chính gồm: Xương đùi, xương bánh chè và xương chày. Nói cách khác, đây là bộ phận nối liền đùi và cẳng chân.
Giống như tất cả các khớp khác, khớp gối cũng là một phần của hệ thống xương trong cơ thể. Bên trong chứa sụn, cơ, dây chằng và các dây thần kinh khác. Đây là bộ phận đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ trọng lượng cơ thể, cho phép chân có thể co duỗi, di chuyển linh hoạt.
(Nguồn: Internet)
2. Cấu tạo của khớp gối
Khớp gối là một trong những bộ phận có cấu tạo phức tạp và biên độ vận động lớn của cơ thể. Bộ phận này được cấu tạo từ:
2.1. Xương
Các xương khớp lại với nhau tại đầu gối có kích thước lớn và cấu trúc phức tạp. Trong đó, xương đùi có độ nghiêng nhẹ về phía trong, trong khi xương chày gần như thẳng đứng. Xương bánh chè là xương vừng (xương nhỏ, hình hạt mè nằm trong gân hoặc cơ) lớn nhất trong cơ thể nằm ở phía trước của khớp gối. Đây cũng là điểm bám xa của gân cơ tứ đầu đùi. Xương bánh chè cũng có chức năng bảo vệ bề mặt khớp phía trước của đầu dưới xương đùi.
(Nguồn: Internet)
2.2. Khớp
Khớp gối bao gồm hai khớp nối: Khớp đùi – chày và khớp bánh chè – đùi. Các bề mặt khớp được bao phủ bởi sụn và nằm trong cùng một khoang khớp.
- Khớp đùi – chày: Khớp được tạo bởi xương đùi và xương chày. Đây là phần chịu trọng lượng chính.
- Khớp bánh chè – đùi: Đây là khớp tạo bởi xương bánh chè và xương đùi. Cấu trúc này cho phép gân cơ tứ đầu đùi (cơ giúp duỗi gối) bám trực tiếp qua khớp gối, giúp tăng hiệu quả hoạt động của cơ.
2.3. Sụn
Sụn có chức năng bảo vệ các khớp. Nó hoạt động như một lớp đệm giảm xóc cho toàn bộ cơ thể. Có hai loại sụn trong khớp gối:
- Sụn hyaline: Bề mặt tiếp xúc giữa 3 xương của khớp gối đều được bao bọc bởi lớp sụn hyaline. Đây là loại sụn phổ biến nhất trong cơ thể. Loại sụn này phủ lên bề mặt các khớp và đầu xương, giúp các đầu xương trượt lên nhau một cách trơn tru nhờ đặc tính nhẵn và trơn.
- Sụn xơ: Là loại sụn bền chắc được cấu tạo từ các sợi dày đặc. Vai trò của sụn xơ là giữ các bộ phận trong cơ thể cố định và hấp thụ lực tác động. Sụn chêm ở đầu gối của là hai miếng sụn xơ, giúp đệm và giảm va chạm giữa xương đùi và xương chày.
(Nguồn: Internet)
2.4. Dây chằng
Hệ thống dây chằng của khớp gối được cấu tạo từ: Dây chằng ngoài bao khớp và dây chằng trong khớp.
Dây chằng ngoài bao khớp gồm 2 dây chằng chính:
- Dây chằng bên ngoài (LCL): Nằm ở mặt ngoài đầu gối, nối xương đùi với xương mác
- Dây chằng bên trong (MCL): Nằm ở mặt trong đầu gối, nối xương đùi với xương chày
- Ngoài ra, còn có các dây chằng: Dây chằng bánh chè, Dây chằng chéo khoeo, dây chằng khoeo cung.
Dây chằng trong khớp gồm:
- Dây chằng chéo trước (ACL): Nằm ở phía trước khớp, là dây chằng chéo yếu hơn, lưu thông máu kém.
- Dây chằng chéo sau (PCL): Nằm phía sau dây chằng chéo trước, là dây chằng chắc hơn.
>>> Xem thêm: 6 dấu hiệu đứt dây chằng chéo sau thường gặp nhất
(Nguồn: Internet)
2.5. Gân
Gân ở đầu gối là mô liên kết có độ đàn hồi cao, giúp nối liền cơ với xương và duy trì sự ổn định cho khớp. Ngoài ra, các gân này phối hợp linh hoạt để hỗ trợ quá trình duỗi thẳng đầu gối diễn ra dễ dàng hơn. Hai loại gân quan trọng trong cấu trúc khớp gối gồm:
- Gân cơ tứ đầu đùi: Gân này giúp các cơ của cơ tứ đầu đùi bám vào cực trên của xương bánh chè.
- Gân xương bánh chè: Gân này nối liền phần dưới của xương bánh chè với phần trên của xương chày, tạo nên sự liên kết vững chắc.
2.6. Bao khớp
Là những túi nhỏ bao quanh khớp. Chúng được lót bằng màng hoạt dịch và chứa hoạt dịch. Bao hoạt dịch quanh đầu gối làm giảm ma sát giữa các phần khác nhau của khớp trong quá trình vận động. Những cấu trúc này cũng giúp ổn định đầu gối.
3. Chức năng của khớp gối
Khớp gối là bộ phận đóng vai trò trung tâm trong mọi hoạt động di chuyển của cơ thể. Đây là khớp chịu lực chính cho chuyển động gập – duỗi của chân khi đi lại, đứng lên, ngồi xuống hay chạy nhảy. Bên cạnh những chuyển động chính, bộ phận này còn có thể thực hiện các cử động hỗ trợ như xoay trong ngoài, dịch chuyển trước sau, hướng giữa, hướng bên. Nhờ vào cấu trúc vững chắc của hệ thống xương khớp và các phần mềm, khớp gối đảm bảo sự ổn định và linh hoạt tối đa cho phần chân trong mọi hoạt động hàng ngày.
4. Các bệnh lý thường gặp ở khớp gối
Đầu gối là bộ phận thiết yếu giúp cơ thể vận động linh hoạt. Tuy nhiên, bộ phận này lại dễ bị tác động bởi ngoại lực, dẫn tới chấn thương và các bệnh lý xương khớp nghiêm trọng. Một số bệnh lý phổ biến có thể kể đến:
- Thoái hóa khớp gối: Tình trạng xảy ra do lớp sụn khớp gối bị mài mòn theo thời gian hoặc do chấn thương của cơ thể, gây ra các tình trạng: Cứng khớp, sưng đau,….
- Viêm khớp gối: Là tình trạng lớp sụn bao quanh đầu xương hoặc sụn chêm bị mài mòn, khiến bề mặt trở nên thô ráp. Khi đó, phần xương đùi và xương chày lộ ra sẽ cọ xát trực tiếp vào nhau, gây đau nhức, hạn chế khả năng vận động và làm giảm chức năng giảm chấn tự nhiên.
- Viêm khớp dạng thấp: Viêm khớp dạng thấp là một bệnh tự miễn mãn tính, trong đó hệ miễn dịch tấn công nhầm các khớp gây viêm, sưng, đau và cứng khớp đối xứng.
- Gai khớp gối: Hiện tượng hình thành và phát triển bất thường của những phần xương tại vùng đầu gối bị tổn thương, thường xảy ra do quá trình thoái hóa khớp.
- Viêm gân bánh chè: Xuất hiện tình trạng viêm hoặc thoái hóa gân nối xương bánh chè với xương chày thường gặp ở người chơi thể thao, gây đau mặt trước của vùng gối khi chạy, nhảy, leo cầu thang…
- Tổn thương sụn chêm: Xảy ra khi sụn chêm bị rách do xoay gối đột ngột hoặc thoái hóa… khiến người bệnh có cảm giác đau, kẹt khớp, khó duỗi hoặc gập gối hoàn toàn.
- Viêm lồi củ trước xương chày: Thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên đang phát triển gây đau, sưng vùng dưới xương bánh chè hoặc đau tăng khi vận động mạnh.
- Viêm túi thanh mạc gân ngỗng: Là tình trạng viêm túi hoạt dịch ở mặt trong khớp gối, thường gặp ở người trung niên, người thừa cân, gây đau mặt trong gối khi đi lại.
- Hội chứng dải chậu chày: Nguyên nhân là do dải chậu chày cọ xát quá mức vào lồi cầu ngoài xương đùi.
- Viêm bao hoạt dịch khớp gối: Bao hoạt dịch bị viêm khiến khớp gối sưng, nóng, đau. Trường hợp này có thể người bệnh gặp chấn thương, nhiễm trùng hoặc vận động lặp lại kéo dài…
- Viêm điểm bám gân cơ nhị đầu đùi: Xảy ra khi gân cơ nhị đầu đùi bị quá tải tại vị trí bám vào xương mác, gây đau phía sau – ngoài khớp gối hoặc đau tăng khi gập gối.
- Kén baker khớp gối: Là túi dịch hình thành phía sau khoeo gối, thường liên quan đến thoái hóa hoặc viêm khớp, có thể khiến căng tức, khó chịu khi duỗi gối.
5. Các phương pháp bảo vệ khớp gối hiệu quả được chuyên gia khuyến nghị
Bên cạnh việc hiểu đúng về cấu tạo, chức năng cũng như các bệnh lý thường gặp, chúng ta còn cần có những biện pháp cụ thể để giữ cho khớp gối luôn khỏe mạnh. Có thể kể đến các phương pháp:
5.1. Duy trì lối sống lành mạnh
Một lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và duy trì chức năng khớp gối. Về ăn uống, chế độ ăn uống cần đảm bảo cân bằng các nhóm chất, đặc biệt là đạm chất lượng cao, canxi, vitamin D, omega-3 và các vi chất hỗ trợ sức khỏe xương khớp.
Song song đó, mọi người nên xây dựng kế hoạch tập luyện phù hợp với thể trạng, ưu tiên các bài tập tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp gối (cơ đùi trước, cơ đùi sau, cơ mông). Điều này nhằm cải thiện độ linh hoạt và khả năng kiểm soát vận động, từ đó giảm áp lực lên khớp và hạn chế nguy cơ chấn thương.
5.2. Thăm khám định kỳ
Việc thăm khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề về khớp gối, đặc biệt ở những người thường xuyên vận động, lao động nặng hoặc có tiền sử chấn thương. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau kéo dài, sưng, cứng khớp buổi sáng, lạo xạo khớp hoặc hạn chế vận động, người bệnh nên đến gặp bác sĩ hoặc chuyên gia cơ xương khớp để được đánh giá chính xác và can thiệp kịp thời, tránh để tổn thương tiến triển nặng hơn.
5.3. Sử dụng dụng cụ bảo hộ
Trang bị bảo hộ phù hợp như băng gối, đai hỗ trợ khớp, giày thể thao đúng chuẩn có vai trò quan trọng trong việc ổn định khớp và giảm lực tác động lên đầu gối. Việc sử dụng dụng cụ bảo hộ đúng cách khi chơi thể thao, lao động nặng hoặc tham gia các hoạt động cường độ cao giúp hạn chế nguy cơ chấn thương cấp tính, đồng thời bảo vệ khớp gối trong suốt quá trình vận động.
Có thể thấy khớp gối là cơ quan giữ vai trò then chốt trong việc hỗ trợ và điều phối mọi chuyển động của cơ thể. Tìm hiểu cấu tạo, chức năng và các bệnh lý thường gặp ở bộ phận này là vô cùng cần thiết để xây dựng các biện pháp cụ thể nhằm bảo vệ bộ phận này khỏe mạnh. Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện triệu chứng của các bệnh lý liên quan đến khớp gối, hãy đến ngay Myrehab Matsuoka để được đội ngũ chuyên gia kiểm tra và hỗ trợ trị liệu giúp phục hồi khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
