Hiện nay, nhờ sự hỗ trợ kịp thời và phương pháp điều trị đúng đắn, việc phục hồi chức năng sau đột quỵ hoàn toàn có thể đạt được kết quả tích cực. Trong đó, cần áp dụng sớm các phương pháp phục hồi vận động sau đột quỵ với sự hỗ trợ từ thiết bị chuyên dụng và đội ngũ chuyên môn.
1. Phục hồi vận động sau đột quỵ là gì?
Phục hồi vận động giữ vai trò trọng yếu vì các chức năng này thường suy giảm nghiêm trọng sau tổn thương não. Bởi vì, sau khi bị đột quỵ, người bệnh thường dễ bị yếu liệt chi và giảm khả năng thực hiện sinh hoạt cơ bản, dẫn đến giảm chất lượng sống và tăng nguy cơ phụ thuộc dài hạn.
Vì vậy, việc phục hồi vận động sau đột quỵ cần được ưu tiên do não bộ có khả năng tái tổ chức tốt nhất trong giai đoạn đầu. Khi trị liệu đúng thời điểm, các đường dẫn truyền thần kinh còn lại được kích hoạt hiệu quả hơn. Điều này giúp cải thiện tầm vận động, tăng tính ổn định cũng như khôi phục vận động cho bệnh nhân.
>>> Xem thêm: 5 điều cần biết về phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ
2. Các chiến lược phục hồi sau đột quỵ hiệu quả nhất hiện nay
Để phục hồi vận động sau đột quỵ một cách toàn diện, người bệnh có thể thực hiện các chiến lược sau:
2.1. Vật lý trị liệu giúp khôi phục chức năng vận động
Vật lý trị liệu là trụ cột trong quá trình phục hồi vận động sau đột quỵ nhờ khả năng cải thiện trương lực cơ và duy trì tầm vận động khớp. Khác với âm ngữ trị liệu tập trung vào giao tiếp, vật lý trị liệu lại chú trọng vào việc tái giáo dục thần kinh cơ qua các bài tập vận động.
2.2. Ứng dụng công nghệ cao trong phục hồi thần kinh
Ứng dụng công nghệ cao là một chiến lược phục hồi sau đột quỵ mang tính đột phá, giúp đẩy nhanh quá trình tái tạo thần kinh. Nhờ hệ thống Robot tập luyện, bệnh nhân có thể thực hiện các cử động tay, chân với cường độ chính xác và lặp lại liên tục, từ đó tăng cường sức mạnh cơ và khả năng kiểm soát chuyển động.
Bên cạnh đó, các công nghệ như thực tế ảo (VR) và mô phỏng 3D giúp kích thích não bộ thông qua các trò chơi tương tác. Điều này không chỉ hỗ trợ luyện tập thăng bằng, phối hợp vận động mà còn cải thiện chức năng nhận thức trong môi trường an toàn, giúp người bệnh giảm bớt sự nhàm chán so với các bài tập truyền thống.
>>> Đọc thêm: 5 điều cần biết về phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ
2.3. Hoạt động trị liệu giúp người bệnh độc lập hơn
Hoạt động trị liệu đóng vai trò quan trọng trong việc giúp bệnh nhân sau đột quỵ khôi phục khả năng tự chăm sóc và thực hiện các sinh hoạt hằng ngày. Trị liệu tập trung vào các kỹ năng như ăn uống, mặc quần áo, tắm rửa, nấu nướng và sử dụng các vật dụng trong nhà. Bằng cách lặp đi lặp lại các hoạt động này dưới sự hướng dẫn chuyên môn, bệnh nhân dần cải thiện sự phối hợp tay – mắt, sức mạnh cơ và khả năng giải quyết vấn đề trong sinh hoạt. Nhờ đó, người bệnh trở nên độc lập hơn và giảm sự phụ thuộc vào những người chăm sóc.
3. Lộ trình phục hồi vận động sau đột quỵ: Bao lâu mới cải thiện rõ rệt?
Thời gian cải thiện vận động sau đột quỵ phụ thuộc vào mức độ tổn thương não và khả năng đáp ứng của từng bệnh nhân. Mỗi giai đoạn có mục tiêu và phương pháp tập luyện khác nhau nhằm giúp bệnh nhân dần lấy lại khả năng vận động và cải thiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày, cụ thể như sau:
3.1. Giai đoạn cấp tính (1–2 tuần đầu sau đột quỵ)
Trong 1–2 tuần đầu sau đột quỵ, mục tiêu quan trọng nhất là ổn định sức khỏe và phòng ngừa biến chứng do nằm lâu. Người bệnh thường chưa có khả năng vận động chủ động, vì vậy các can thiệp chủ yếu mang tính hỗ trợ.
Ở giai đoạn này, người bệnh cần được xoay trở tư thế mỗi 2–3 giờ để tránh loét tì đè và cứng khớp. Đồng thời, có thể bắt đầu các bài tập vận động thụ động như gập – duỗi khớp tay, chân… với sự hỗ trợ của người nhà hoặc kỹ thuật viên. Mỗi động tác nên thực hiện chậm, đều, khoảng 10–15 lần cho mỗi khớp.
Ngoài ra, người bệnh có thể tập co cơ nhẹ tại giường bằng cách siết cơ – giữ vài giây – rồi thả lỏng. Khi thể trạng cho phép, có thể tập ngồi dậy trên giường trong thời gian ngắn (1–5 phút) để cơ thể làm quen với thay đổi tư thế. Tuy nhiên, tại thời điểm này, người bệnh chưa nên tập đứng hoặc đi lại, và mọi bài tập cần được hướng dẫn bởi nhân viên y tế để đảm bảo an toàn.
3.2. Giai đoạn phục hồi sớm (2 tuần – 3 tháng)
Sau khi qua giai đoạn cấp tính, người bệnh bước vào giai đoạn phục hồi sớm – cũng là thời điểm quan trọng nhất của toàn bộ quá trình phục hồi. Mục tiêu lúc này là kích hoạt lại vận động, tăng sức mạnh cơ và bắt đầu lấy lại khả năng tự chăm sóc bản thân. Người bệnh có thể bắt đầu tập vận động chủ động có hỗ trợ, chẳng hạn như tự gập – duỗi tay chân, nâng tay lên ngang vai hoặc tập đá chân nhẹ…
Song song với đó, cần tập ngồi vững và giữ thăng bằng, sau đó chuyển sang tập chuyển tư thế từ nằm → ngồi → đứng với sự hỗ trợ. Bên cạnh đó, người bệnh được khuyến khích tự thực hiện các hoạt động đơn giản như: Cầm thìa ăn, chải tóc, cài cúc áo… Việc lặp lại những hoạt động quen thuộc này giúp não bộ “học lại” nhanh hơn so với chỉ tập động tác đơn lẻ.
3.3. Giai đoạn phục hồi chức năng tích cực (3–6 tháng)
Đây là giai đoạn người bệnh có thể cải thiện rõ rệt khả năng vận động nếu được tập luyện đúng cách và đều đặn. Mục tiêu chính là lấy lại khả năng đi lại, tăng thăng bằng và nâng cao mức độ độc lập.
Trong giai đoạn phục hồi tích cực, người bệnh nên bắt đầu tập đi với hỗ trợ bằng khung tập đi hoặc gậy. Ban đầu có thể chỉ là đứng vững và bước từng bước ngắn, sau đó tăng dần quãng đường. Đồng thời, các bài tập thăng bằng như đứng giữ tư thế hoặc chuyển trọng lượng cơ thể giữa hai chân sẽ giúp giảm nguy cơ té ngã.
Ngoài ra, người bệnh nên thực hiện các bài tập di chuyển nâng cao như bước ngang, bước lên xuống bậc thấp hoặc phối hợp tay – chân. Những bài tập này giúp cải thiện khả năng kiểm soát vận động trong các tình huống thực tế. Đồng thời, các hoạt động sinh hoạt cũng được nâng cấp dần, từ gấp quần áo, chuẩn bị bữa ăn đơn giản đến dọn dẹp nhẹ trong nhà. Đây chính là bước chuyển từ “tập luyện” sang “ứng dụng thực tế”, giúp người bệnh tiến gần hơn đến cuộc sống bình thường.
3.4. Giai đoạn phục hồi dài hạn (sau 6 tháng)
Sau 6 tháng, người bệnh bước vào giai đoạn duy trì và nâng cao chức năng. Lúc này, mục tiêu không chỉ là giữ được khả năng vận động đã đạt được mà còn tăng sức bền, cải thiện thể lực và phòng ngừa tái phát. Người bệnh nên duy trì thói quen tập luyện hằng ngày, chẳng hạn như đi bộ với quãng đường tăng dần, đạp xe tại chỗ hoặc tập với dây kháng lực để tăng sức mạnh cơ.
Bên cạnh đó, việc tham gia các hoạt động xã hội và duy trì sinh hoạt thường ngày như gặp gỡ bạn bè, trò chuyện hoặc làm những công việc nhẹ trong khả năng là yếu tố rất quan trọng trong giai đoạn phục hồi dài hạn. Những hoạt động này không chỉ giúp người bệnh duy trì vận động mà còn tạo cảm giác kết nối, cải thiện tinh thần và giảm nguy cơ trầm cảm sau đột quỵ. Khi tâm lý tích cực hơn, người bệnh cũng có xu hướng hợp tác tốt hơn trong quá trình tập luyện, từ đó nâng cao hiệu quả phục hồi.
(Nguồn: Internet)
4. Gợi ý chương trình tập luyện tại nhà dành cho bệnh nhân sau đột quỵ
Người bệnh nên bắt đầu chương trình tập luyện tại nhà dưới sự giám sát của chuyên viên hướng dẫn ngay sau khi tình trạng ổn định. Lúc này, bệnh nhân có thể tập các bài tập vận động cơ bản bao gồm:
4.1. Bài tập 1: Co – duỗi tay, chân
Mục tiêu: Cải thiện sức mạnh cơ và tầm vận động khớp.
Cách thực hiện:
- Người bệnh nằm hoặc ngồi, nhẹ nhàng co – duỗi từng khớp tay, chân.
- Mỗi khớp thực hiện 10–15 lần, 2–3 hiệp.
- Ban đầu có thể nhờ người hỗ trợ, sau đó tập chủ động khi có khả năng.
4.2. Bài tập 2: Nâng hông (bridge)
Mục tiêu: Tăng sức mạnh cơ mông và cơ đùi, hỗ trợ thăng bằng khi đứng.
Cách thực hiện:
- Người bệnh nằm ngửa, gập gối, hai chân đặt vững trên sàn.
- Nâng hông lên từ từ, giữ 2–3 giây, hạ xuống chậm.
- Lặp lại 10–15 lần, 2–3 hiệp.
4.3. Bài tập 3: Giữ thăng bằng
Mục tiêu: Cải thiện khả năng đứng vững và chuẩn bị cho tập đi.
Cách thực hiện:
- Người bệnh đứng tại chỗ, có khung hỗ trợ hoặc ghế chắc chắn bên cạnh.
- Dồn trọng lượng cơ thể đều lên hai chân, giữ thăng bằng 10–30 giây, lặp lại 5–10 lần.
- Khi tiến bộ, có thể thử nhón gót hoặc đứng 1 chân trong vài giây.
4.4. Bài tập 4: Phối hợp tay – chân và sinh hoạt mô phỏng
Mục tiêu: Học lại kỹ năng vận động thực tế, chuẩn bị cho sinh hoạt hằng ngày.
Cách thực hiện:
- Tập cầm nắm vật nhẹ, di chuyển vật từ vị trí này sang vị trí khác.
- Thực hành các động tác mô phỏng sinh hoạt như gấp quần áo, cầm thìa ăn, sắp xếp vật dụng.
- Thời gian: 20–30 phút mỗi buổi, 2–3 lần/ngày tùy sức khỏe.
5. Sai lầm thường gặp khi tự tập phục hồi vận động tại nhà
Sau đột quỵ, việc tập luyện tại nhà là rất quan trọng để phục hồi vận động. Tuy nhiên, nhiều người bệnh gặp phải những khó khăn do những sai lầm tưởng chừng nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả phục hồi:
- Bỏ qua đánh giá sức khỏe ban đầu: Tập mà không kiểm tra tình trạng cơ, khớp, huyết áp hoặc tim mạch có thể dẫn đến chấn thương hoặc tăng huyết áp đột ngột.
- Tập quá sức hoặc quá nhanh: Nỗ lực quá mức trong giai đoạn đầu dễ gây mệt mỏi, đau cơ, co cứng hoặc tái phát triệu chứng.
- Sai tư thế kĩ thuật: Thực hiện bài tập không đúng kĩ thuật (nâng tay, chân, giữ thăng bằng sai) sẽ giảm hiệu quả và có thể gây chấn thương.
- Bỏ qua nghỉ ngơi và theo dõi: Không nghỉ đủ hoặc không để ý dấu hiệu mệt, chóng mặt, tê yếu sẽ làm quá trình phục hồi kéo dài và tiềm ẩn rủi ro.
- Thiếu kế hoạch bài bản: Tập rời rạc, không có lịch trình cụ thể cho từng nhóm cơ, thăng bằng và phối hợp vận động sẽ khó đạt tiến bộ ổn định.
Với những sai lầm này, quá trình phục hồi tại nhà có thể gặp nhiều khó khăn và tiềm ẩn rủi ro. Chính vì vậy, việc có một chương trình tập luyện bài bản, an toàn và được giám sát chuyên môn là vô cùng quan trọng.
Thấu hiểu được điều này, Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka hiện đang cung cấp chương trình tập luyện tại nhà được cá nhân hóa theo từng mức độ yếu liệt và giai đoạn phục hồi, với sự hướng dẫn trực tiếp từ chuyên viên vật lý trị liệu, theo dõi tiến trình liên tục và điều chỉnh bài tập kịp thời. Người bệnh có thể tập luyện ngay tại nhà, tiết kiệm thời gian nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả và an toàn, giúp cải thiện vận động, duy trì sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Phục hồi vận động sau đột quỵ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình hồi phục sức khỏe và chức năng vận động cho người bệnh. Quá trình này không chỉ giúp cải thiện khả năng di chuyển, tăng cường sức mạnh cơ bắp mà còn hỗ trợ nâng cao chất lượng cuộc sống sau đột quỵ. Bệnh nhân có thể đến với Myrehab Matsuoka – địa chỉ phục hồi chức năng giúp bệnh nhân có thể từng bước lấy lại khả năng tự sinh hoạt và hòa nhập với cuộc sống thường ngày.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
