Bài tập vật lý trị liệu sau đột quỵ là giải pháp hiệu quả giúp bệnh nhân nhanh chóng hồi phục và bắt đầu cuộc sống mới. Tuy nhiên, người bệnh cần chú ý luyện tập đúng kĩ thuật và duy trì đều đặn. Nếu không, có thể gặp phải những biến chứng như co cứng cơ, teo cơ, thậm chí dẫn đến hạn chế vận động và làm chậm tiến trình phục hồi chức năng.
1. Vì sao cần tập vật lý trị liệu sau đột quỵ?
Luyện tập phục hồi chức năng giúp bệnh nhân sau đột quỵ duy trì sự linh hoạt của cơ và khớp, đồng thời kích thích quá trình phục hồi thần kinh, nâng cao khả năng phối hợp vận động. Việc tập luyện đều đặn còn giúp giảm nguy cơ co cứng, teo cơ và hạn chế các di chứng lâu dài.
Bên cạnh lợi ích về vận động, luyện tập còn hỗ trợ cải thiện tinh thần, giảm lo âu và tăng sự tự tin khi thực hiện các sinh hoạt hàng ngày. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc tham gia vật lý trị liệu sớm góp phần nâng cao tỉ lệ hồi phục chức năng. Vì vậy, việc xây dựng kế hoạch luyện tập cá nhân hóa, phù hợp với khả năng và giai đoạn phục hồi của từng bệnh nhân là vô cùng cần thiết.
2. Các giai đoạn tập vật lý trị liệu sau đột quỵ
Việc phục hồi vận động sau đột quỵ cần được thực hiện theo từng giai đoạn cụ thể dưới đây, nhằm đảm bảo an toàn và tối ưu hiệu quả phục hồi chức năng, đó là:
2.1. Giai đoạn cấp tính
Giai đoạn cấp tính thường diễn ra trong 24–72 giờ đầu sau đột quỵ và tập trung vào việc duy trì chức năng cơ bản, đồng thời ngăn ngừa các biến chứng. Trong giai đoạn này, các bài tập vận động thụ động và thay đổi tư thế được ưu tiên nhằm hạn chế co cứng cơ và cải thiện tuần hoàn.
2.2. Giai đoạn bán cấp
Giai đoạn bán cấp kéo dài từ tuần thứ 2 đến tuần thứ 6 sau đột quỵ, khi bệnh nhân bắt đầu thực hiện các bài tập chủ động nhẹ. Ở giai đoạn này, các bài tập này tập trung phối hợp vận động chi trên và chi dưới được ưu tiên chỉ định, nhằm cải thiện sức mạnh cơ và khả năng vận động thô.
2.3. Giai đoạn duy trì
Giai đoạn duy trì là giai đoạn kéo dài nhất, bắt đầu sau sáu tuần và có thể tiếp tục trong nhiều tháng. Trong giai đoạn này, bệnh nhân tăng cường các bài tập vận động chủ động, đồng thời tập thăng bằng, đi lại để cải thiện chức năng với mục tiêu chính là phục hồi khả năng sinh hoạt độc lập và đồng thời ngăn ngừa nguy cơ tái phát.
3. 7 bài tập vật lý trị liệu cho bệnh nhân sau đột quỵ
Dưới sự hướng dẫn của chuyên gia, bệnh nhân sau đột quỵ có thể thực hiện 7 bài tập vật lý trị liệu cơ bản sau:
3.1. Nhóm bài tập cho chi trên
3.1.1. Bài tập chi trên thụ động
Bài tập này giúp duy trì sự linh hoạt của vai, khuỷu và cổ tay, đồng thời ngăn ngừa co cứng khớp. Để thực hiện bài tập, bệnh nhân cần:
- Nằm nghiêng hoặc nằm ngửa trên giường/tấm tập.
- Chuyên viên vật lý trị liệu hỗ trợ nâng và xoay tay bệnh nhân, thực hiện các động tác gập – duỗi và xoay vai một cách nhẹ nhàng.
- Mỗi động tác được lặp lại từ 5–10 lần, thực hiện 2–3 lần mỗi ngày theo hướng dẫn của chuyên gia.
3.3.2. Tập khớp khuỷu tay để cải thiện kiểm soát chi trên
Bài tập này giúp cải thiện sự linh hoạt của vai và kiểm soát vận động chi trên. Đối với bài tập khớp khuỷu tay, bệnh nhân cần:
- Ngồi thẳng, để tay lên một mặt phẳng, bàn tay và khuỷu tay bên liệt úp xuống
- Nhẹ nhàng dùng tay bên lành nắm vào phần cẳng tay, đẩy cẳng tay ngửa lên trên
- Giữ trong khoảng 5 giây, sau đó trở về tư thế khi bắt đầu
- Lặp lại các động tác khoảng 10 lần hoặc tới khi nào bệnh nhân mỏi
3.3.3. Tập nhặt đồ vật, cầm – nắm
Bài tập này giúp cải thiện khả năng phối hợp chi trên, rèn luyện cầm nắm và thực hiện các sinh hoạt hàng ngày. Vì vậy, các động tác trong bài tập tập trung vào những thao tác cơ bản như nhặt đồ vật và cầm nắm vật nhẹ. Mặc dù đơn giản nhưng khi được luyện tập đều đặn, bệnh nhân sẽ nâng cao khả năng kiểm soát và phối hợp chi trên. Nhờ đó, khả năng thực hiện sinh hoạt hàng ngày trở nên hiệu quả và an toàn hơn. Cách thực hiện:
- Người bệnh ngồi thoải mái, cánh tay đặt trên mặt phẳng vững, khuỷu tay hơi gập. Cầm một quả bóng mềm trong lòng bàn tay, các ngón tay ôm trọn quả bóng.
- Từ từ siết chặt các ngón tay để bóp bóng, giữ lực trong khoảng 3–5 giây, sau đó thả lỏng chậm rãi.
- Lặp lại động tác 8–12 lần mỗi lượt, thực hiện 2–3 lượt mỗi ngày. Nếu tay yếu, có thể bắt đầu với lực nhẹ và tăng dần theo khả năng.
3.2. Nhóm bài tập cho chi dưới
3.2.1. Tập duỗi – gập khớp cổ chân
Bài tập này tập trung vào chi dưới, giúp cải thiện tuần hoàn và ngăn ngừa tắc nghẽn tĩnh mạch với các động tác sau:
- Bệnh nhân thực hiện động tác duỗi và gập cổ chân, có thể kết hợp với băng kháng lực nhẹ để tăng hiệu quả.
- Mỗi bên được lặp lại 10–15 lần và duy trì 2–3 lần mỗi ngày theo hướng dẫn chuyên gia.
3.2.2. Tập cơ thân mình
Cách thực hiện như sau:
- Bệnh nhân nằm ngửa trên sàn, tập trung vào cơ bụng và cơ lưng.
- Kết hợp hít thở sâu, từ từ nâng hông (hoặc thân người) lên khỏi mặt giường, giữ tư thế trong 3–5 giây rồi hạ xuống chậm rãi.
Với lợi ích giúp người bệnh ổn định cơ thân mình, duy trì tư thế thăng bằng và giảm nguy cơ té ngã trong sinh hoạt hàng ngày, bệnh nhân nên lặp lại bài tập này từ 5–10 lần, 1–2 lần mỗi ngày.
3.2.3. Tập đứng vững
Khi đã sẵn sàng để thử các bài tập thăng bằng, bệnh nhân có thể bắt đầu tập đứng – thay đổi trọng lượng như sau:
- Bệnh nhân đứng thẳng trước thanh vịn hoặc bàn chắc chắn để giữ an toàn.
- Nâng nhẹ chân trái, giữ tư thế vài giây. Thực hiện tương tự với chân còn lại. Lặp lại các động tác từ 5–10 lần.
3.2.4. Tập bước tại chỗ hoặc tập đi có hỗ trợ
Bài tập bước tại chỗ hoặc tập đi có hỗ trợ là bài tập đóng vai trò quan trọng trong việc giúp bệnh nhân cải thiện khả năng đi lại đồng thời tăng sức bền cơ thể.
- Với bài tập này, bệnh nhân cần đứng vững, có thể vịn thanh hoặc được người hỗ trợ để đảm bảo an toàn.
- Sau đó, thực hiện bước tại chỗ trong 1–2 phút, kết hợp nhấc gối nhẹ nhàng và thở đều.
- Dần dần, tăng quãng đường đi và duy trì 1–2 lần đều đặn mỗi ngày theo hướng dẫn của chuyên gia để đạt hiệu quả tối ưu.
4. Lưu ý khi thực hiện tập vật lý trị liệu cho bệnh nhân sau đột quỵ
Khi thực hiện các bài tập, bệnh nhân cần lưu ý những điểm quan trọng sau để đảm bảo an toàn và hiệu quả:
- Thực hiện dưới sự giám sát của chuyên gia vật lý trị liệu hoặc người có kiến thức y khoa. Bởi vì, việc tập sai kĩ thuật có thể gây co cứng cơ hoặc chấn thương khớp.
- Khởi động nhẹ nhàng trước khi tập để tăng lưu thông máu, làm ấm cơ bắp và giảm nguy cơ căng cơ.
- Theo dõi các dấu hiệu bất thường như đau dữ dội, tê bì, chóng mặt hoặc khó thở. Ngừng tập và thông báo ngay cho chuyên gia khi xuất hiện triệu chứng.
- Tăng dần cường độ và thời gian tập theo khả năng của bệnh nhân, tránh ép buộc hoặc quá sức.
- Tạo môi trường tập luyện an toàn, bằng phẳng, không trơn trượt và chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ hỗ trợ cho buổi tập.
- Luôn duy trì tư thế đúng trong từng bài tập, đặc biệt khi tập cơ thân mình, đứng và đi lại, để phòng ngừa té ngã và chấn thương.
5. Khi nào nên bắt đầu tập phục hồi sau đột quỵ?
Việc bắt đầu tập phục hồi sau đột quỵ nên được thực hiện càng sớm càng tốt, ngay khi tình trạng người bệnh đã ổn định và có chỉ định từ bác sĩ. Thông thường, quá trình phục hồi có thể khởi động trong vòng 24–48 giờ sau đột quỵ, với các bài tập nhẹ như thay đổi tư thế, vận động thụ động hoặc hỗ trợ ngồi dậy. Giai đoạn sớm này đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng như cứng khớp, teo cơ và hình thành các rối loạn vận động lâu dài.
Tuy nhiên, việc tập luyện cần được xây dựng phù hợp với từng giai đoạn và mức độ tổn thương của người bệnh. Khi thể trạng cải thiện, bệnh nhân sẽ được tăng dần cường độ với các bài tập chủ động, tập thăng bằng và phục hồi chức năng đi lại. Việc tuân thủ hướng dẫn của chuyên gia phục hồi chức năng không chỉ giúp tối ưu hiệu quả điều trị mà còn đảm bảo an toàn, giảm nguy cơ tái phát và nâng cao khả năng phục hồi vận động.
Tại Myrehab Matsuoka, chương trình tập phục hồi sau đột quỵ được xây dựng theo mô hình phục hồi chức năng toàn diện chuẩn Nhật Bản, tập trung vào vận động trị liệu kết hợp đánh giá chuyên sâu. Tại đây, mỗi bệnh nhân sẽ được thăm khám kĩ lưỡng và thiết kế lộ trình cá nhân hóa dựa trên mức độ tổn thương, giúp cải thiện vận động, tăng sức mạnh cơ và phục hồi khả năng sinh hoạt hàng ngày một cách hiệu quả.
Không chỉ dừng lại ở việc tập luyện, Myrehab Matsuoka còn áp dụng phương pháp theo dõi sát tiến trình phục hồi, với các buổi tập 1–1 cùng kĩ thuật viên và sự điều chỉnh liên tục từ bác sĩ. Đồng thời, chương trình kết hợp giữa tập tại trung tâm và hướng dẫn tại nhà giúp tối ưu thời gian, nâng cao hiệu quả và giảm nguy cơ biến chứng sau đột quỵ.
Bài tập vật lý trị liệu sau đột quỵ giữ vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi chức năng của bệnh nhân. Tuy nhiên, bệnh nhân không nên nóng vội mà cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia trị liệu để đảm bảo an toàn. Để được hướng dẫn bài tập đúng kĩ thuật và hiệu quả, bệnh nhân có thể liên hệ trực tiếp với Myrehab Matsuoka. Tại đây, các chuyên gia sẽ tư vấn chi tiết và xây dựng kế hoạch phục hồi cá nhân hóa, giúp bệnh nhân bắt đầu hành trình phục hồi an toàn và bền vững.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội.
