Đứt gân Achilles là một trong những chấn thương nghiêm trọng thường gặp ở người chơi thể thao và bệnh nhân vận động mạnh. Tình trạng này không chỉ gây mất khả năng di chuyển tạm thời mà còn ảnh hưởng đến cấu trúc vận động lâu dài. Nếu không được trị liệu đúng phác đồ, người bệnh có thể gặp biến chứng như yếu cơ, mất thăng bằng và tái phát tổn thương.
1. Tìm hiểu về chấn thương đứt gân Achilles
Gân Achilles (gân gót chân) là dải mô sợi lớn nhất cơ thể, nối cơ bắp chân với xương gót, chịu trách nhiệm cho các động tác như đi, chạy và bật nhảy. Đứt gân Achilles xảy ra khi gân bị kéo căng hoặc chịu lực vượt quá giới hạn, dẫn đến tổn thương một phần hoặc toàn bộ sợi gân.
Bệnh lý này thường gặp ở nam giới trong độ tuổi từ 30 – 50, đặc biệt ở người thường xuyên chơi thể thao nhưng ít khởi động hoặc có bệnh lý nền về cơ xương. Bệnh nhân bị đứt gân Achilles thường cảm nhận tiếng “bốp” đột ngột, đau dữ dội vùng cổ chân và mất khả năng duỗi bàn chân.
(Nguồn: Internet)
2. Những dấu hiệu nhận biết đứt gân Achilles dễ dàng nhất
Dấu hiệu nhận biết đứt gân Achilles thường không quá rầm rộ lúc ban đầu nhưng nếu để ý kỹ, người bệnh hoàn toàn có thể phát hiện sớm qua những biểu hiện sau:
- Đau nhói đột ngột vùng cổ chân hoặc bắp chân, thường xuất hiện khi đang chạy, bật nhảy hoặc đổi hướng nhanh. Nhiều người mô tả cảm giác như bị ai đó đá mạnh hoặc đánh vào gót chân.
- Nghe hoặc cảm nhận tiếng “bốp” tại thời điểm chấn thương, dù không phải trường hợp nào cũng rõ ràng.
- Khó hoặc không thể đứng kiễng chân bên chân bị tổn thương, đặc biệt là khi dồn trọng lượng cơ thể lên chân đó.
- Giảm sức đẩy khi đi lại, bước đi yếu, không chắc, dễ mất thăng bằng dù vẫn có thể cố gắng di chuyển.
- Sưng nề và bầm tím vùng gân Achilles, lan xuống gót chân hoặc cổ chân sau vài giờ đến vài ngày.
- Cảm giác lỏng lẻo ở cổ chân, thiếu ổn định khi vận động, nhất là lúc lên xuống cầu thang.
- Sưng, bầm tím rõ vùng gân Achilles và quanh cổ chân sau, có thể lan xuống gót chân sau vài giờ–vài ngày.
- Sờ thấy khe lõm hoặc khoảng trống dọc theo đường đi của gân Achilles (thường cách gót chân 2 – 6cm), đặc biệt rõ khi bệnh nhân nằm sấp, thả lỏng bàn chân.
- Giảm hoặc mất sức gấp gan chân: khi khám chủ động hoặc kháng lực, lực đạp bàn chân yếu rõ so với bên lành.
- Bàn chân bên tổn thương thường rơi vào tư thế gấp mu nhẹ khi bệnh nhân nằm sấp, so với tư thế gấp gan chân sinh lý của bên lành.
Ngoài ra, các nghiệm pháp lâm sàng đặc hiệu trong chẩn đoán đứt gân Achilles bao gồm:
- Nghiệm pháp Thompson (Simmonds test): Khi bóp cơ bắp chân bệnh nhân nằm sấp mà bàn chân không gấp gan thì được xem là dương tính
- Nghiệm pháp Matles: Khi gập gối 90° bàn chân bên tổn thương rơi về tư thế trung tính hoặc gấp mu so với bên lành
- Nghiệm pháp đứng kiễng một chân: Khi bệnh nhân không thể hoặc rất khó đứng kiễng bên chân bị tổn thương.
(Nguồn: Internet)
3. Phác đồ phục hồi chức năng đứt gân Achilles theo từng giai đoạn
Việc trị liệu đứt gân Achilles được chia thành nhiều giai đoạn, từ cấp tính đến phục hồi chức năng, cụ thể như sau:
3.1. Giai đoạn cấp tính
Trong giai đoạn cấp tính, mục tiêu chính là giảm đau, kiểm soát sưng và bảo vệ vùng gân bị tổn thương. Bệnh nhân cần được bất động cổ chân bằng nẹp hoặc bó bột, đặt bàn chân ở tư thế duỗi nhẹ để giảm căng kéo lên gân. Đồng thời, chườm lạnh, kê cao chi và sử dụng thuốc giảm đau theo chỉ định giúp hạn chế viêm và xuất huyết. Bên cạnh đó, việc đánh giá sớm bằng siêu âm hoặc MRI cũng là điều cần thiết, nhằm xác định mức độ đứt gân Achilles và định hướng phương pháp trị liệu phù hợp, bao gồm phẫu thuật hoặc bảo tồn.
Song song đó, các bài tập an toàn được khuyến khích gồm: vận động chủ động các khớp không bị ảnh hưởng (gấp – duỗi khớp gối, khớp háng), co cơ đẳng trường nhẹ nhóm cơ cẳng chân và đùi, cử động các ngón chân để duy trì tuần hoàn và hạn chế cứng khớp. Việc đánh giá sớm bằng siêu âm hoặc MRI giúp xác định mức độ tổn thương gân và định hướng điều trị phẫu thuật hoặc bảo tồn phù hợp.
>>> Xem thêm: Từ A-Z về phục hồi chức năng đứt gân gót sau phẫu thuật
(Nguồn: Internet)
3.2. Giai đoạn sau phẫu thuật (tuần 2-12)
Từ tuần thứ 2 – 12 sau phẫu thuật gân Achilles, gân đã được khâu phục hồi nhưng vẫn còn yếu và dễ tổn thương. Vì vậy, bệnh nhân nên:
- 2–6 tuần sau phẫu thuật: Trong giai đoạn này, bắt đầu chịu tải dần và tập luyện chủ động như bài tập cơ cổ chân, nâng gót… giúp tăng sức mạnh cơ bản, đồng thời tập các nhóm cơ khác để hỗ trợ ổn định. Vào thời điểm này, người bệnh nên đeo giày tập đi và tháo dần miếng chêm gót.
- 6–12 tuần sau phẫu thuật: Giai đoạn này tập trung tăng sức mạnh, đồng thời, giảm dần hoặc bỏ giày tập đi. Đặc biệt, có thể tập kháng lực bằng dây hoặc tạ nhẹ.
3.3. Giai đoạn tăng cường sức mạnh (Sau 12 tuần)
Giai đoạn này bắt đầu sau 12 tuần, khi gân đã liền và tương đối ổn định. Lúc này, chuyên viên sẽ cho bệnh nhân thực hiện các bài tập tăng cường sức mạnh cơ tam đầu cẳng chân, duỗi bàn chân và rèn luyện thăng bằng theo nguyên tắc tăng dần về cường độ. Trong giai đoạn này, người bệnh cần tránh các động tác bật nhảy hoặc chạy nhanh quá sớm để ngăn ngừa gân bị tái tổn thương.
Giai đoạn này tập trung khôi phục khả năng vận động linh hoạt, phối hợp và sức mạnh toàn diện của chi dưới. Các bài tập chịu lực, bước lên cầu thang và chạy chậm được đưa vào chương trình trị liệu. Bệnh nhân đứt gân Achilles cần tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn chuyên môn để đảm bảo gân phục hồi hoàn toàn trước khi trở lại hoạt động thể thao.
Tại Myrehab Matsuoka, người bệnh được xây dựng phác đồ phục hồi chức năng cá nhân hóa, dựa trên mức độ hồi phục thực tế và khả năng chịu lực của từng bệnh nhân. Tại đây, chuyên viên sẽ hướng dẫn các bài tập tăng cường sức mạnh cơ tam đầu cẳng chân, tập duỗi – gập bàn chân có kiểm soát và rèn luyện thăng bằng, tuân thủ nguyên tắc tăng dần về cường độ và biên độ vận động.
(Nguồn: Myrehab Matsuoka)
4. Khi nào người bị đứt gân Achilles có thể sinh hoạt bình thường và bắt đầu chơi thể thao?
Sau khi hoàn tất phác đồ trị liệu, thời gian hồi phục gân Achilles của mỗi người sẽ khác nhau. Dưới đây là các mốc tham khảo quan trọng:
4.1. Sau 3-6 tháng
Trong giai đoạn này, bệnh nhân có thể đi lại bình thường trong sinh hoạt hằng ngày và thực hiện luyện tập các bài tập nhẹ như đi bộ, duỗi gân và tập thăng bằng… nhưng chưa nên chạy hoặc nhảy mạnh. Tại thời điểm này, người bệnh chỉ được tăng cường độ vận động dần theo hướng dẫn của chuyên viên vật lý trị liệu để khôi phục khả năng di chuyển cơ bản và sức mạnh cơ tam đầu cẳng chân.
4.2. Sau 6-12 tháng
Ở giai đoạn này, gân Achilles đã ổn định, cho phép bệnh nhân tham gia các hoạt động thể thao với cường độ vừa và cao. Người bệnh cũng có thể bắt đầu chạy chậm, bật nhảy nhẹ và tập luyện thể thao theo hướng dẫn của chuyên viên. Tuy nhiên bệnh nhân cũng không được lơ là việc kiểm tra sức mạnh, độ linh hoạt và khả năng thăng bằng trước khi trở lại các hoạt động mạnh để bảo vệ gân cũng như duy trì chức năng vận động lâu dài của cơ thể.
(Nguồn: Internet)
>>> Đọc thêm: Giải pháp phục hồi chức năng cho chi dưới lấy lại khả năng vận động
5. Cách phòng ngừa tái phát chấn thương đứt gân Achilles
Phòng ngừa tái phát đứt gân Achilles đòi hỏi sự kết hợp giữa kiểm soát hoạt động và chăm sóc cơ – gân hợp lý. Người từng bị chấn thương nên thực hiện khởi động kỹ trước khi vận động mạnh, đặc biệt là các động tác bật nhảy hoặc đổi hướng đột ngột.
Bên cạnh đó, duy trì các bài tập kéo giãn và tăng cường sức mạnh cơ bắp chân giúp gân Achilles linh hoạt và chịu lực tốt hơn. Đồng thời, việc mang giày thể thao phù hợp, có hỗ trợ tốt phần gót chân, cũng góp phần giảm nguy cơ tái chấn thương trong tương lai.
Đứt gân Achilles là chấn thương nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể trị liệu thành công nếu tuân thủ đúng phác đồ và hướng dẫn chuyên môn. Do đó, việc áp dụng phác đồ phục hồi cho bệnh nhân theo từng giai đoạn sẽ giúp đảm bảo khả năng liền gân, phục hồi vận động và giảm tối đa nguy cơ tái phát thương tích về sau. Đừng chủ quan với đứt gân Achilles, hãy đến Myrehab Matsuoka để được thăm khám, đánh giá và xây dựng phác đồ trị liệu – phục hồi chức năng sớm theo từng giai đoạn.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
