Phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm và 4 lưu ý quan trọng cần biết

Bài viết được viết bởi Ths. BS Vũ Thị Hằng và được tham vấn chuyên môn bởi BS CKII. Nguyễn Thị Ngọc Lan – Bác sĩ phụ trách chuyên môn tại Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng MYREHAB MATSUOKA.

Chương trình phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm thường bắt đầu từ sớm để rút ngắn thời gian hồi phục cho bệnh nhân. Một lộ trình phục hồi phù hợp với tình trạng sức khỏe kết hợp với tinh thần lạc quan sẽ giúp bệnh nhân có thể trở lại hoạt động bình thường trong vòng vài tuần. 

Trong bài viết này, chuyên gia Myrehab Matsuoka sẽ giúp bạn có góc nhìn tổng quan về 4 giai đoạn phục hồi chức năng sau phẫu thuật rách sụn chêm cùng những lưu ý quan trọng về chăm sóc người bệnh. 

1. 6 yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phục hồi sụn chêm sau phẫu thuật

Theo bác sĩ CKII. Nguyễn Thị Ngọc Lan – Bác sỹ phụ trách chuyên môn tại Trung tâm phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka, kết quả phục hồi của bệnh nhân rách sụn chêm dựa vào các yếu tố sau: vị trí rách, phương pháp phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm, tinh thần hợp tác của bệnh nhân, độ tuổi, cân nặng và các bệnh lý kèm theo. 

Hiểu rõ về từng yếu tố sẽ giúp bệnh nhân chủ động và lạc quan hơn trong quá trình điều trị và phục hồi. Thông tin cụ thể về các yếu tố như sau:

Vị trí rách sụn chêm

  • Rách ở vùng sụn chêm ngoài: Đây là vùng có nhiều mạch máu nuôi, vì vậy, sụn chêm rách có khả năng hồi phục nhanh nếu phát hiện sớm và điều trị đúng.
  • Rách ở vùng sụn chêm giữa: Đây là vùng trung gian nên số lượng mạch máu sẽ giảm so với vùng ngoài. Phần sụn chêm rách ở vùng này có khả năng lành nhưng tỷ lệ không cao ngay cả khi điều trị đúng phương pháp. 
  • Rách ở vùng sụn chêm trong cùng: Đây là vùng vô mạch nên phần sụn chêm rách ở đây sẽ không có khả năng phục hồi. Do đó, phương pháp điều trị tốt nhất là phẫu thuật cắt phần sụn chêm bị rách.
Thời gian hồi phục sẽ chịu ảnh hưởng từ vị trí rách sụn chêm
Vị trí rách của sụn chêm sẽ ảnh hưởng tới thời gian phục hồi.

Phương pháp phẫu thuật sụn chêm

Tùy vào tình trạng rách của sụn chêm, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phẫu thuật cắt bỏ sụn chêm, ghép sụn chêm hay khâu sụn chêm.

Hiện nay, mổ nội soi khớp gối là phương pháp được áp dụng phổ biến trong điều trị xâm lấn sụn chêm nhờ khả năng chẩn đoán chính xác, hạn chế tác động tới vùng tổn thương, tăng hiệu quả phục hồi. 

Tuân thủ lịch trình phục hồi

Tuân thủ lịch trình phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm được bác sĩ chỉ định, bao gồm: Thực hiện bài tập vật lý, điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống, sử dụng thuốc và chăm sóc vết mổ sẽ rút ngắn thời gian hồi phục cho bệnh nhân.

Tuổi

Những người trưởng thành khỏe mạnh có thời gian hồi phục nhanh hơn người lớn tuổi với cùng một chấn thương. Bởi vì, sức đề kháng của những người trẻ tuổi sẽ cao hơn, trong khi mức độ lão hóa sẽ chậm hơn so với người già.

Cân nặng

Cân nặng cũng có thể ảnh hưởng vì điều này có thể gây áp lực lên khớp gối trong khi phục hồi. Vì vậy, bệnh nhân sau phẫu thuật rách sụn chêm cần duy trì cân nặng phù hợp với thể trạng và chiều cao để giảm áp lực lên vùng gối bị tổn thương.

Các bệnh lý kèm theo

Nếu bệnh nhân gặp phải bất kỳ chấn thương nào khác tại thời điểm rách sụn chêm, điều này có thể ảnh hưởng đến các lựa chọn điều trị và quá trình phục hồi. Ví dụ: Bệnh nhân bị rách sụn chêm và dây chằng chéo trước (ACL) cùng lúc sẽ mất nhiều thời gian phục hồi hơn. Đồng thời, bệnh nhân cần thực hiện nhiều liệu pháp và bài tập phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm hơn để tăng khả năng phục hồi.

Có thể bạn quan tâm: Thoái hoá khớp gối – Nguyên nhân và phương pháp điều trị

Phục hồi chức năng sau mổ sụn chêm có vai trò quan trọng đối với sự hồi phục sức khỏe ở bệnh nhân
Phục hồi chức năng sau mổ sụn chêm đóng vai trò quan trọng đối với sự hồi phục sức khỏe ở bệnh nhân.

2. Các giai đoạn phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm

Bảng tóm tắt 4 giai đoạn phục hồi chức năng sau mổ sụn chêm để giúp bạn có hình dung tổng quát về mục tiêu điều trị của từng giai đoạn.

Giai đoạn hậu phẫu Mục đích
1 tuần sau phẫu thuật
  • Kiểm soát đau và phù nề.
  • Bắt đầu tập vận động khớp gối.
  • Tập co cơ tĩnh cơ tứ đầu đùi.
2 – 6 tuần sau phẫu thuật
  • Bảo vệ khớp gối tránh vận động quá mức và làm lành vết thương.
  • Lấy lại tầm vận động của khớp, với giới hạn gập gối đến 90º.
  • Bắt đầu tập mạnh sức cơ.
6 – 12 tuần sau phẫu thuật
  • Tập chịu trọng lượng vào chân phẫu thuật .
  • Lấy lại hết tầm vận động của khớp gối.
  • Tập mạnh sức cơ.
4 tháng sau phẫu thuật
  • BN bắt đầu tập chạy.
  • Sau 6 tháng, trở lại các hoạt động thể thao

Dưới đây là thông tin chi tiết về từng giai đoạn phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm.

2.1. Giai đoạn 1: Ngay sau khi phẫu thuật 1 tuần

Mục tiêu

  • Kiểm soát và giảm tình trạng đau, phù nề sau phẫu thuật cho bệnh nhân.
  • Tăng tầm vận động của khớp gối thông qua các bài tập nhẹ nhàng sao cho không vượt quá 90º để tránh sự dịch chuyển quá mức về phía sau của lồi cầu xương đùi trong quá trình gập đầu gối gây ảnh hưởng tới quá trình phục hồi của sụn chêm.
  • Bệnh nhân được hướng dẫn cách điều chỉnh vị trí của cơ thể để đảm bảo không gây căng thẳng quá mức cho vùng phẫu thuật.
  • Tập co cơ tĩnh cơ tứ đầu đùi giúp củng cố cơ bắp xung quanh khớp gối, cải thiện sự ổn định và hỗ trợ quá trình lành mạnh của vết thương.
  • Bảo vệ quá trình sửa chữa sau phẫu thuật, khôi phục phạm vi chuyển động của khớp và xử lý tình trạng tràn dịch khớp.

Các kỹ thuật, phương pháp phục hồi chức năng sau phẫu thuật sụn chêm

  • Sử dụng nẹp
    • Khi tỉnh dậy trong phòng hồi sức, bệnh nhân được đặt nẹp đầu gối. Loại nẹp được sử dụng có thể là nẹp cố định đầu gối hoặc nẹp đầu gối có bản lề.
    • Những tuần đầu tiên sau khi phẫu thuật, bệnh nhân có thể tháo nẹp đầu gối hoặc dụng cụ cố định khi không đi lại và uốn cong đầu gối
    • Bệnh nhân được mang nẹp cả ngày lẫn đêm. 
    • Phần nẹp cần đảm bảo đùi cẳng chân với khớp gối duỗi hoàn toàn tránh làm ảnh hưởng tới sụn chêm được tái tạo. 
Nẹp cố định phần khớp gối sau mổ rách sụn chêm
Bệnh nhân sử dụng nẹp để cố định phần khớp gối sau phẫu thuật rách sụn chêm.

Sử dụng nạng

  • Bệnh nhân được phát nạng và hướng dẫn đi lại bằng nạng.
  • Bệnh nhân có thể sử dụng nạng hỗ trợ khi đi bộ để phần đầu gối bị tổn thương dần dần chịu được trọng lượng của cơ thể. Khi bệnh nhân không còn cảm thấy đau thì có thể tập cho phần chân tổn thương chịu trọng lượng hoàn toàn. Bệnh nhân có thể mang nẹp duỗi gối trong khi sử dụng nạng để di chuyển.

Lưu ý về thời gian sử dụng nạng:

  • Mổ tái tạo sụn chêm: Bệnh nhân sẽ bỏ nạng sau 4 tuần
  • Mổ cắt sụn chêm: Bệnh nhân có thể bỏ nạng sau 1 – 2 tuần sau phẫu thuật

Sử dụng thuốc 

Bác sĩ sẽ chỉ định cho bệnh nhân phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm sử dụng thuốc có tác dụng giảm đau, chống phù nề và thuốc kháng sinh.

Chườm lạnh

Bệnh nhân được chỉ định chườm lạnh vùng khớp gối bị rách sụn chêm sau mổ trong 20 phút. Khoảng thời gian cách nhau giữa các lần chườm là 2 tiếng đồng hồ.

Bài tập vật lý trị liệu

Ở giai đoạn 1 tuần sau mổ, bác sĩ sẽ chỉ định những bài tập phục hồi sau phẫu thuật sụn chêm vận động nhẹ nhàng cho bệnh nhân nhằm hạn chế tình trạng phù nề, giảm đau, tăng cường sức mạnh cho các cơ xung quanh đầu gối và chân, giúp ổn định khớp gối. Cho những ai chưa biết, bài tập vật lý trị liệu cũng được áp dụng trong quá trình phục hồi chức năng cũng như điều trị các bệnh liên quan tới đầu gối, kể đến như viêm gân bánh chè, vật lý trị liệu thoái hóa khớp gối.

Dưới đây là 3 bài tập thường được áp dụng cho bệnh nhân mổ rách sụn chêm.

Gập duỗi gối:

  • Thời gian: Có thể bắt đầu từ ngày thứ 2 sau phẫu thuật rách sụn chêm.
  • Cách thực hiện: Bệnh nhân tháo nẹp chân và ngồi trên ghế, sau đó gập đầu gối sao cho không quá 90º rồi duỗi ra. 
Các bước thực hiện bài tập gập duỗi khớp gối
Bài tập gập duỗi khớp gối

Bài tập gồng cơ đùi

Cách thực hiện: Bắt đầu với tư thế gối duỗi hoàn toàn và gồng lên, giữ trong 5 giây. Tập 20 lần/liệu trình, khoảng 3 liệu trình/ngày.

Các bước thực hiện bài tập gồng cơ đùi
Bài tập gồng cơ tứ đầu đùi

Bài tập duỗi thẳng khớp gối ở tư thế nằm hoặc ngồi 

Cách thực hiện: Bắt đầu với tư thế nằm hoặc ngồi, sau đó từ tập duỗi thẳng khớp gối và giữ yên trong 5 phút. Tập 3 lần/ngày.

Các bước thực hiện bài tập duỗi thẳng khớp gối
Bài tập duỗi thẳng khớp gối

Lưu ý

  • Bệnh nhân cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, sử dụng thuốc theo đúng liều lượng và thời gian được chỉ định, cũng như tuân thủ các hạn chế về hoạt động và vận động.
  • Duy trì vết mổ sạch sẽ và khô ráo để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
  • Tránh những hoạt động quá mức hoặc chuyển động mạnh mẽ có thể gây căng thẳng cho vùng phẫu thuật.
Bệnh nhân được chỉ định sử dụng nạng và nẹp trong 1 tuần sau phẫu thuật
Bệnh nhân được chỉ định sử dụng nạng và nẹp trong 1 tuần sau phẫu thuật để bảo vệ phần gối bị tổn thương.

2.2. Giai đoạn 2: Sau khi phẫu thuật từ 2 – 6 tuần

Mục tiêu

  • Bảo vệ khớp gối tránh vận động quá mức và làm lành vết thương.
  • Lấy lại tầm vận động của khớp, với giới hạn gập gối đến 90º .
  • Bắt đầu tập mạnh sức cơ.

Bài tập 

Ở giai đoạn này, bệnh nhân phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm sẽ được chỉ định thực hiện những bài tập vận động nhẹ nhưng có mức độ cao hơn giai đoạn 1. Ví dụ:

1. Bài tập gồng cơ tứ đầu đùi 20 lần/lượt, mỗi lần giữ 5 giây. Tần suất: 3 hiệp/ngày.

2. Bài tập duỗi thẳng khớp gối, giữ mỗi lần 5 phút, 3 lần/ngày.

3. Tập gập duỗi khớp gối khi tháo nẹp gấp không quá 90º, tập 20 lần/lượt, 3 lượt/ngày.

4. Tập vận động khớp cổ chân có thể thường xuyên tập luyện trong ngày giúp cổ chân linh hoạt hơn.

Các bước thực hiện bài tập vận động khớp cổ chân
Bài tập vận động khớp cổ chân

5. Dạng khép khớp háng với gối duỗi thẳng.

Các bước thực hiện bài tập dạng khép khớp háng
Bài tập dạng khép khớp háng

6. Tập chịu trọng lượng lên chân phẫu thuật.

Bài tập chịu trọng lực lên chân sau phẫu thuật
Bên chân phải (chân phẫu thuật) sẽ dần dần chịu lực từ cơ thể.

 7. Nhún chân, chịu trọng lượng lên mũi chân, giữ 1 giây, làm khoảng 20 lần.

Bài tập nhún chân
Bài tập nhún chân

8. Tập xuống tấn với gối gấp 45º, giữ 5 giây sau đó từ từ đứng lên, tập khoảng 20 lần/lượt tập.

Tư thế đứng tấn
Tư thế đứng tấn

Lưu ý khi đi lại: 

Bệnh nhân đeo nẹp với gối duỗi thẳng và sử dụng nạng khi đi bộ. Chân phẫu thuật tập chịu trọng lượng cơ thể cho tới khi cảm thấy đau khớp gối thì bệnh nhân giảm trọng lượng tỳ vào. Sau 4 tuần tập đi lại, bệnh nhân phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm có thể gấp gối khi ngồi và có thể bỏ nẹp gối.

Bệnh nhân sẽ tập chịu trọng lực cơ thể lên phần chân phẫu thuật ở giai đoạn 2
Ở giai đoạn 2, bệnh nhân sẽ tập chịu trọng lực cơ thể lên phần chân phẫu thuật.

2.3. Giai đoạn 3: Sau khi phẫu thuật từ 6 – 12 tuần

Mục tiêu:

  • Chịu trọng lượng vào chân phẫu thuật.
  • Lấy lại hết tầm vận động của khớp gối.
  • Tập mạnh sức cơ.

Bài tập vật lý trị liệu

Ở giai đoạn này, bệnh nhân sẽ được chỉ định tập các bài tập vận động và giảm thời gian sử dụng các phụ kiện hỗ trợ như nạng hay nẹp chân. Một số bài tập phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm được áp dụng giai đoạn 3 như sau:

  • Bài tập gập duỗi khớp gối chủ động để lấy lại tầm vận động bình thường.
  • Bệnh nhân tập đi bộ chậm mà không có nạng và tập đứng chịu lực hoàn toàn trên chân phẫu thuật.
  • Bệnh nhân sẽ tiếp tục tập các bài tập như:
    • Tập xuống tấn: Gập gối đến 90º giữ 5 giây sau đó từ từ đứng lên.
    • Tập đứng lên từ từ từ tư thế ngồi trên ghế.
    • Tập vận động gập duỗi gối có sức cản (trên máy tập hoặc dụng cụ trợ giúp tránh không được xoắn vặn khớp gối).
    • Tập lên xuống cầu thang.
    • Tập đạp xe đạp từ 10 tới 20 phút.

Lưu ý: Ở giai đoạn 3, bệnh nhân chưa nên chạy và chơi thể thao trở lại.

Bệnh nhân tập lên xuống cầu thang dưới sự hướng dẫn và quan sát của kỹ thuật viên tại Myrehab Matsuoka
Bệnh nhân tập lên xuống cầu thang dưới sự hướng dẫn và quan sát của kỹ thuật viên.

2.4. Giai đoạn 4: Sau khi phẫu thuật 4 tháng

Sau 4 tháng, bệnh nhân phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm đã bắt đầu hồi phục gần như hoàn toàn. Thời điểm này, bệnh nhân bắt đầu tập chạy bộ từ từ để khớp gối bắt đầu làm quen với nhịp độ vận động nhanh hơn. 

Sau khoảng 6 tháng phục hồi chức năng sau mổ sụn chêm, bệnh nhân có thể trở lại các hoạt động thể thao bình thường như trước phẫu thuật. 

>>>

3. Lưu ý về quá trình chăm sóc bệnh nhân sau mổ sụn chêm

3.1 Biến chứng có thể xuất hiện sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật, bệnh nhân có thể gặp một số biến chứng ảnh hưởng đến quá trình chữa lành và phục hồi. Một số biến cứng hay gặp đó là: tổn thương thần kinh mác, thần kinh hiển, các mạch máu nằm ở phía sau khớp gối. 

Bệnh nhân nên theo dõi quá trình phục hồi và đi khám định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và điều trị kịp thời. 

3.2 Cách chăm sóc vết mổ và kiểm soát nhiễm trùng

Trong các giai đoạn phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm, bệnh nhân cần có cách chăm sóc vết mổ đúng cách để tránh những biến chứng không mong muốn. Dưới đây là một số lưu ý quan trọng từ bác sĩ CKII. Nguyễn Thị Ngọc Lan: 

  • Vết mổ cần được giữ sạch và khô ráo để ngăn ngừa nhiễm trùng. Sử dụng băng bó và gạc sạch để bảo vệ vết mổ khỏi tác động bên ngoài.
  • Theo dõi các triệu chứng của nhiễm trùng như sưng, đỏ, đau, hay tổn thương da xung quanh vết mổ. Bệnh nhân nên thông báo ngay cho bác sĩ nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường.
  • Tuân thủ các hướng dẫn về vệ sinh tay và vệ sinh cơ thể, sử dụng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ để ngăn ngừa và điều trị nhiễm trùng sau mổ.
  • Tránh tiếp xúc với chất bẩn và vi khuẩn có thể gây nhiễm trùng cho vết mổ.

Một số trường hợp vận động mạnh trở lại làm khớp gối bị sưng phù, người bệnh cần sử dụng các thuốc bổ sung cần thiết (thuốc kháng viêm, chống phù nề), ngừng các hoạt động mạnh, chườm lạnh. Khi khớp gối giảm sưng phù, người bệnh vẫn tiếp tục tập các vận động bình thường.

Việc vệ sinh đúng cách vùng da tổn thương sau mổ tránh ảnh hưởng đến kết quả hồi phục
Vệ sinh đúng cách vùng da tổn thương sau mổ giúp bệnh nhân tránh bị nhiễm trùng, ảnh hưởng tới kết quả hồi phục.

3.3 Dinh dưỡng và chế độ ăn uống sau mổ

Bệnh nhân chế độ ăn uống cân đối 4 nhóm chất: tinh bột, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất để cơ thể có đủ dưỡng chất cho các hoạt động sống và thúc đẩy quá trình phục hồi và tái tạo tế bào. Đặc biệt, bệnh nhân nên tăng cường tiêu thụ các thực phẩm giàu chất xơ và dễ tiêu hóa để hỗ trợ tiêu hóa và hấp thụ dưỡng chất.

3.4 Hỗ trợ tinh thần và tâm lý cho bệnh nhân

Bệnh nhân nên chia sẻ những lo lắng hoặc băn khoăn về quá trình phục hồi từ bác sĩ, y tá và nhân viên y tế để được giải đáp chi tiết. Việc này sẽ giúp bệnh nhân nắm bắt được các vấn đề trong quá trình phục hồi và cảm thấy bớt mông lung, lo lắng. 

Bên cạnh đó, bệnh nhân nên tìm kiếm sự động viên và hỗ trợ từ gia đình và bạn bè để có tinh thần lạc quan, tích cực trong suốt quá trình phục hồi rách sụn chêm.

4. Câu hỏi thường gặp về phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm

4.1. Mổ sụn chêm đầu gối bao lâu thì hồi phục?

Hầu hết mọi người có thể đi lại bằng nạng ngay sau khi phẫu thuật sụn chêm. Nhiều người trở lại hoạt động bình thường trong vòng 4 – 6 tuần hoặc có thể lên tới 6 tháng đối với những ca phẫu thuật rách sụn chêm phức tạp.

Thời gian phục hồi sau phẫu thuật sụn chêm sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: mức độ chấn thương, phương pháp phẫu thuật (cắt bỏ sụn chêm, ghép sụn chêm hay khâu sụn chêm), mức độ hoạt động hàng ngày của bạn. 

4.2. Bệnh nhân nên tránh thực hiện bài tập nào trong quá trình phục hồi?

Trong vài tuần đầu tiên ở giai đoạn đầu của quá trình phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm, bệnh nhân được phép gập và duỗi khớp gối không gây đau. Để hỗ trợ quá trình chữa lành, không có gập hoặc duỗi gối. Thực hiện các hoạt động không gây đau theo hướng dẫn của chuyên viên vật lý trị liệu.

Trong tháng đầu tiên hoặc cho đến khi được chuyên viên vật lý trị liệu đề nghị, bệnh nhân nên tránh ngồi duỗi thẳng khớp gối.

4.3 Cắt bỏ sụn chêm có sao không?

Trong trường hợp bệnh nhân bị rách 2/3 sụn chêm bên trong gây đau nhức cho bệnh nhân, bác sĩ sẽ thăm khám và chỉ định thực hiện phẫu thuật nội soi để cắt bỏ. Phương pháp này giúp giảm đau cho bệnh nhân. 

Các bác sĩ, chuyên gia lành nghề sẽ cố gắng bảo tồn càng nhiều mô sụn chêm càng tốt để ngăn ngừa thoái hóa đầu gối lâu dài và cho phép bệnh nhân quay trở lại hoạt động bình thường nhanh chóng nhất có thể.

Tổng kết

Phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm là việc cần thiết đối với tất cả các bệnh nhân để đạt kết quả hồi phục như mong muốn, trong thời gian ngắn nhất. Bên cạnh đó, bệnh nhân nên lựa chọn trung tâm phục hồi chức năng uy tín để được chẩn đoán chính xác tình trạng và có lộ trình phục hồi mang tính cá nhân hóa, hiệu quả cao. 

Nếu bạn muốn nhận tư vấn chi tiết phục hồi chức năng sau mổ rách sụn chêm từ chuyên gia, hãy liên hệ tới Myrehab Matsuoka để được các bác sĩ, kỹ thuật viên của chúng tôi hỗ trợ bạn tốt nhất nhé.

MYREHAB MATSUOKA – Trung tâm phục hồi chức năng hợp tác Việt Nam – Nhật Bản

Ngày đăng: 18/05/2024Ngày cập nhật: 21/05/2024

Miễn trừ trách nhiệm

Các bài viết của Myrehab Matsuoka chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.