Rối loạn vận động bả vai là tình trạng thường gặp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động của cơ thể. Bệnh có thể xảy ra ở mọi độ tuổi, đặc biệt ở người làm việc văn phòng hoặc vận động mạnh. Tuy nhiên, nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh sẽ cải thiện đáng kể tầm vận động và giảm đau hiệu quả, từ đó khôi phục cân bằng cơ, duy trì linh hoạt khớp vai và ngăn ngừa tổn thương tiến triển.
1. Rối loạn vận động bả vai là gì?
Rối loạn vận động bả vai là tình trạng các cơ, khớp và dây thần kinh xung quanh bả vai hoạt động không bình thường, khiến việc nâng, xoay hay di chuyển vai gặp khó khăn. Người bị rối loạn vận động bả vai có thể gặp các biểu hiện như đau vai, mỏi cơ, đặc biệt khi cử động tay lên cao hoặc ra sau lưng, yếu cơ hoặc co cứng cơ, làm vai dễ bị mỏi nhanh khi vận động…
2. Nguyên nhân thường gặp gây rối loạn vận động bả vai
Nguyên nhân gây rối loạn vận động bả vai ngày càng trở nên phổ biến, phần lớn xuất phát từ thói quen sinh hoạt và đặc thù công việc. Chẳng hạn như việc ngồi lâu trước máy tính, sử dụng điện thoại nhiều hay mang vác vật nặng… đều tạo áp lực lớn lên khớp vai.
Ngoài ra, do cấu trúc bả vai vốn phức tạp, gồm nhiều cơ, gân, dây chằng… nên rất dễ bị tổn thương khi hoạt động sai tư thế. Trong nghiên cứu của Eldridge, L., MD. (2023), các vấn đề cơ – gân phổ biến bao gồm căng cơ, rách gân xoay vai (rotator cuff tears), hội chứng snapping scapula và đau cơ – cân mạc (myofascial pain syndrome).
Không những vậy, quá trình lão hóa tự nhiên theo tuổi tác là yếu tố quan trọng, góp phần làm tăng nguy cơ gân vôi hoá chóp xoay và hạn chế vận động. Bên cạnh cấu trúc phức tạp của khớp vai và quá trình lão hóa tự nhiên, các chấn thương cấp tính hoặc mạn tính nếu không được xử lý kịp thời cũng là nguyên nhân phổ biến gây rối loạn vận động bả vai. Thêm vào đó, mức độ phổ biến của bệnh ngày càng gia tăng do nhiều người chủ quan khi triệu chứng ban đầu xuất hiện nhẹ.
(Nguồn: Internet)
3. Dấu hiệu nhận biết rối loạn vận động bả vai
Người bị rối loạn vận động bả vai có thể gặp các biểu hiện như:
- Đau vai và mỏi cơ: Cơn đau thường xuất hiện âm ỉ hoặc nhức nhối quanh bả vai, đặc biệt khi bạn nâng tay lên cao, vươn ra trước hoặc ra sau lưng. Cảm giác mỏi cơ có thể tăng lên khi thực hiện các hoạt động kéo dài, như giặt quần áo, lau dọn hay cầm nắm vật nặng.
- Hạn chế tầm vận động: Cơ vùng vai căng, co rút nhẹ, làm giảm linh hoạt vận động, khó di chuyển linh hoạt, khiến việc đưa tay qua đầu, ra sau lưng hoặc sang ngang gặp khó khăn. Một số người còn cảm thấy vai “kẹt” hoặc không thể nâng tay hết mức như bình thường.
- Yếu cơ hoặc co cứng cơ: Các cơ quanh bả vai bị suy yếu hoặc căng cứng, khiến vai dễ mỏi nhanh khi vận động. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi giữ vật nặng hoặc khi thực hiện các động tác lặp đi lặp lại, như đánh máy hay nâng đồ.
(Nguồn: Internet)
4. Hậu quả của rối loạn vận động bả vai nếu không trị liệu kịp thời là gì?
Rối loạn vận động bả vai nếu kéo dài sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho người bệnh như:
- Giảm tầm vận động vai, hạn chế sinh hoạt hằng ngày khiến bệnh nhân gặp khó khăn trong các hoạt động cơ bản như chải tóc, mặc áo, cầm nắm vật dụng hoặc thực hiện công việc sinh hoạt hằng ngày.
- Mất cân bằng cơ, gây đau lan vùng cổ và lưng trên dẫn đến những cơn đau có thể xuất hiện âm ỉ hoặc nhói khi cử động vai, cổ hoặc nâng vật nặng, lâu dần, tình trạng đau lan rộng và trở thành mạn tính.
- Tăng nguy cơ thoái hóa khớp vai, viêm gân chóp xoay, viêm bao hoạt dịch do rối loạn vận động kéo dài khiến khớp vai phải chịu lực không đồng đều.
- Rối loạn vận động bả vai ảnh hưởng tâm lý và chất lượng cuộc sống do những cơn đau kéo dài gây căng thẳng, lo âu, mệt mỏi, đồng thời gián đoạn giấc ngủ và giảm khả năng hồi phục thể chất của người bệnh.
- Khi vai bị rối loạn vận động kéo dài, cơ vai, cơ cánh tay và cơ bàn tay phải hoạt động bù trừ, làm các chuyển động trở nên không đồng bộ. Sự thiếu phối hợp này có thể ảnh hưởng đến toàn bộ chi trên, bao gồm khuỷu tay, cổ tay và bàn tay, từ đó giảm hiệu quả vận động và tăng nguy cơ đau hoặc mỏi cơ lan tỏa.
>>> Đọc thêm: Phục hồi chức năng trật khớp vai: Tổng hợp thông tin từ A – Z
5. Hướng trị liệu rối loạn vận động bả vai
Hướng điều trị rối loạn vận động bả vai phụ thuộc vào nguyên nhân cũng như mức độ tổn thương. Đối với nhóm rối loạn cơ học, tình trạng có thể được cải thiện thông qua các phương pháp trị liệu như: Vật lý trị liệu, sử dụng thuốc chống viêm hoặc phẫu thuật khi cần thiết…
5.1. Kĩ thuật giảm đau và thư giãn mô mềm
Ở giai đoạn đầu, các kĩ thuật giảm đau và thư giãn mô mềm dưới đây được ưu tiên nhằm chuẩn bị cho quá trình tập phục hồi chủ động, cụ thể:
- Nhiệt trị liệu: Nhiệt nóng làm giãn mạch, tăng lưu lượng máu đến vùng tổn thương, từ đó cải thiện cung cấp oxy và dinh dưỡng cho mô. Đồng thời, nhiệt giúp giảm co cứng cơ quanh bả vai, đặc biệt ở cơ thang trên – nhóm cơ thường tăng trương lực khi vai mất ổn định.
- Điện xung trị liệu: Hoạt động dựa trên cơ chế “cổng kiểm soát đau”, giúp ức chế tín hiệu đau truyền về não. Nhờ đó, người bệnh giảm cảm giác đau khi vận động và có thể tham gia tập luyện tích cực hơn.
- Siêu âm trị liệu: Sóng siêu âm tạo hiệu ứng nhiệt sâu trong mô, hỗ trợ giảm viêm, kích thích tăng sinh collagen và thúc đẩy quá trình lành mô mềm. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi có viêm gân hoặc viêm bao hoạt dịch kèm theo.
- Massage trị liệu – Giải phóng điểm kích hoạt (Trigger Point Release): Khi các cơ như cơ thang, cơ trám hoặc cơ răng trước bị co thắt kéo dài sẽ hình thành điểm đau khu trú. Kỹ thuật ấn – giữ – giải phóng giúp làm mềm mô cơ, cải thiện tuần hoàn và giảm đau lan.
5.2. Kĩ thuật trị liệu bằng tay
Sau khi giảm đau và giảm co cứng cơ, mục tiêu tiếp theo là cải thiện cơ học khớp và phục hồi sự trượt sinh lý của bả vai trên lồng ngực. Điều này được thực hiện thông qua việc:
- Huy động khớp vai và khớp bả vai: Chuyên viên sử dụng lực nhẹ nhàng, có kiểm soát để cải thiện độ linh hoạt của bao khớp và tăng biên độ vận động. Điều này giúp giảm tình trạng hạn chế nâng tay hoặc xoay vai.
- Kéo giãn cơ co rút: Các nhóm cơ bị rút ngắn (như cơ ngực bé, cơ nâng vai) sẽ làm thay đổi vị trí bả vai. Kéo giãn đúng kỹ thuật giúp đưa bả vai về vị trí sinh lý.
- Điều chỉnh biên độ vận động: Thông qua các thao tác chuyên môn, chuyên viên phục hồi giúp tái lập quỹ đạo vận động đúng, hạn chế chuyển động bù trừ sai lệch.
- Kĩ thuật Mulligan hoặc Maitland: Đây là các phương pháp huy động khớp nâng cao, áp dụng theo mức độ tổn thương và đáp ứng lâm sàng. Các kĩ thuật này giúp cải thiện vận động ngay trong lúc thực hiện, đồng thời giảm đau khi cử động.
5.3. Tập phục hồi chức năng chủ động
Để cải thiện tình trạng rối loạn vận động bả vai, tập phục hồi chức năng chủ động là rất quan trọng. Các bài tập chủ động giúp các nhóm cơ chính của vai, cánh tay và bàn tay co duỗi hiệu quả, tăng cường sức mạnh, ổn định khớp vai và cải thiện sự phối hợp vận động toàn chi trên.
Các nhóm cơ cần co trong tập chủ động bao gồm:
- Cơ vùng vai và bả vai: cơ thang (trapezius), cơ răng cưa trước (serratus anterior), cơ lưng rộng (latissimus dorsi), cơ nâng vai (levator scapulae), cơ hình thang nhỏ (rhomboids).
- Cơ xoay vai (rotator cuff): cơ trên gai (supraspinatus), cơ dưới gai (infraspinatus), cơ tròn bé (teres minor), cơ dưới vai (subscapularis).
- Cơ cánh tay: cơ nhị đầu (biceps), cơ tam đầu (triceps), cơ cánh tay trước (brachialis, brachioradialis).
- Cơ cổ tay và bàn tay: cơ gấp – duỗi cổ tay, các cơ bàn tay (intrinsic muscles) giúp duy trì lực cầm nắm và phối hợp vận động tinh.
6. Khi nào nên thăm khám bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng?
Việc thăm khám kịp thời giúp xác định nguyên nhân chính xác của rối loạn vận động bả vai và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Bệnh nhân nên tìm đến bác sĩ khi đau vai kéo dài hơn hai tuần, kèm theo yếu cơ hoặc cảm giác “vai lệch”. Ngoài ra, nếu vai phát ra tiếng kêu, hạn chế cử động hoặc khó nâng tay cao, thăm khám chuyên khoa cũng là cần thiết.
Trong trường hợp tập luyện và vật lý trị liệu thông thường không mang lại hiệu quả, việc đánh giá chuyên sâu trở nên cần thiết. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những người có bệnh nền hoặc tiền sử chấn thương vùng vai, cổ, lưng trên để phòng ngừa tái phát.
Rối loạn vận động bả vai không chỉ gây đau và hạn chế sinh hoạt hằng ngày mà còn có thể dẫn đến các tổn thương thứ phát như viêm gân chóp xoay, hội chứng chèn ép vai nếu không được can thiệp kịp thời. Nếu bạn đang gặp tình trạng đau vai, yếu vai hoặc bả vai nhô bất thường, hãy liên hệ Myrehab Matsuoka ngay hôm nay để được thăm khám và tư vấn hướng điều trị phù hợp, giúp bạn trở lại vận động linh hoạt và tự tin trong cuộc sống.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
