Với người tập luyện và chơi thể thao, chấn thương là điều khó tránh khỏi. Trong đó, đứt dây chằng chéo trước là tổn thương tương đối phổ biến, có thể xảy ra trong bất kỳ môn thể thao nào đòi hỏi phải chạy và xoay người. Vì vậy, việc tìm hiểu nguyên nhân gây chấn thương là vô cùng cần thiết để chủ động phòng tránh các rủi ro.
1. Đứt dây chằng chéo trước là gì ?
Dây chằng chéo trước (ACL) là một cấu trúc quan trọng nằm bên trong khớp gối, bắt chéo với dây chằng chéo sau (PCL) tạo thành hình chữ “X”. Bộ phận này có nhiệm vụ ngăn xương chày trượt ra trước xương đùi và đảm bảo sự ổn định khi xoay của đầu gối. Tuy nhiên, đây cũng là dây chằng dễ bị tổn thương nhất.
Đứt dây chằng chéo trước xảy ra khi dây chằng bị kéo căng hoặc chịu một lực tác động lớn dẫn tới rách một phần hoặc hoàn toàn. Đây là tình trạng thường gặp ở các vận động viên và người chơi thể thao, đặc biệt là ở các cầu thủ bóng đá, bóng bầu dục và bóng rổ. Mức độ chấn thương dao động từ một (mức độ nhẹ nhất) đến ba (mức độ nặng nhất):
- Độ một: Dây chằng vẫn nguyên vẹn và còn khả năng giữ xương đầu gối liền lại với nhau.
- Độ hai: Chấn thương làm căng dây chằng đến mức cấu trúc bị rách và lỏng một phần.
- Độ ba: Đứt hoàn toàn – dây chằng chéo trước bị chia ra thành hai mảnh.
Đứt dây chằng chéo trước là một tổn thương phổ biến ở người chơi thể thao. Vì vậy, việc nhận biết sớm các nguyên nhân và triệu chứng là rất quan trọng nhằm có hướng can thiệp phù hợp và giữ cho khớp gối khỏe mạnh.
(Nguồn: Internet)
2. 5 yếu tố nguy cơ khiến người chơi thể thao dễ bị đứt dây chằng chéo trước
Nguyên nhân khiến dây chằng chéo trước bị tổn thương chủ yếu đến từ các vận động cường độ cao của người chơi trong quá trình tập luyện. Cụ thể:
2.1. Chuyển hướng đột ngột
Việc thay đổi hướng di chuyển đột ngột là một trong những thao tác phổ biến khi chơi các môn thể thao đòi hỏi phải chạy và đổi hướng liên tục. Đồng thời đây cũng là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến chấn thương dây chằng. Các động tác thay đổi tốc độ đột ngột trong khi bàn chân vẫn cố định trên mặt đất là một trong những cơ chế điển hình gây đứt dây chằng chéo trước
(Nguồn: Internet)
2.2. Dừng lại đột ngột
Dừng lại đột ngột xảy ra khi vận động viên hoặc người chơi buộc phải ngừng hoàn toàn chuyển động từ tốc độ cao về 0 trong vài giây, khiến cơ, gân, dây chằng và khớp gối phải chịu lực hãm rất lớn. Nếu lực này vượt quá khả năng chịu đựng của dây chằng chéo trước, chấn thương rách hoặc đứt sẽ xảy ra. Tình huống này thường gặp trong các môn thể thao như bóng đá, bóng rổ hay cầu lông, nơi người chơi phải liên tục thay đổi tốc độ và hướng di chuyển.
2.3. Đột ngột giảm tốc độ khi chạy
Trong khi đó, giảm tốc độ đột ngột là khi người chạy giảm tốc nhanh nhưng vẫn tiếp tục di chuyển, cơ thể phải kiểm soát lực hãm vượt mức bình thường, làm tăng nguy cơ bị rách hoặc đứt. Do đó, việc kiểm soát tốc độ và kỹ thuật giảm tốc đúng cách cũng bởi thế mà có vai trò thiết yếu trong phòng ngừa chấn thương.
2.4. Tiếp đất không đúng cách
Nhảy từ trên cao xuống và tiếp đất sai tư thế cũng là nguyên nhân phổ biến gây tổn thương dây chằng chéo trước. Những động tác tiếp đất sai chẳng hạn như: Tiếp đất bằng mũi bàn chân gập quá mức, tiếp đất quá phẳng hoặc thẳng chân, tiếp đất lệch trọng tâm… khiến áp lực dồn không đều lên khớp gối, làm tăng nguy cơ chấn thương dây chằng chéo trước. Chính vì vậy, việc tìm hiểu và thực hiện đúng các kỹ thuật nhảy cao là vô cùng quan trọng.
(Nguồn: Internet)
2.5. Tác động trực tiếp vào đầu gối
Một lực mạnh tác động trực tiếp vào xương chày, đặc biệt trong các pha va chạm hay tranh chấp khi chơi thể thao, có thể khiến dây chằng bị tổn thương nghiêm trọng. Tác động này thường xảy ra bất ngờ, khiến khớp gối bị vặn hoặc lệch khỏi vị trí bình thường. Đây cũng là nguyên nhân phổ biến gây đứt dây chằng chéo trước ở những môn thể thao có cường độ va chạm cao.
3. Các triệu chứng đứt dây chằng chéo trước điển hình khi chơi thể thao
Việc nhận biết sớm các triệu chứng đứt dây chằng chéo trước cần được người chơi thể thao chú trọng nhằm phòng ngừa các rủi ro do đứt dây chằng chéo trước gây ra. Một số triệu chứng điển hình có thể kể đến như:
- Tiếng kêu “rắc”: Khi chấn thương xảy ra, người bệnh có thể nghe thấy tiếng “rắc” ở đầu gối. Tiếng kêu này thường đi kèm thêm với một số triệu chứng khác.
- Đau và sưng: Trong khoảng 24 giờ sau chấn thương, đầu gối thường bị sưng tấy và đau nhức. Tình trạng này có thể giảm dần theo thời gian nếu không vận động mạnh. Tuy nhiên, việc quay lại chơi thể thao quá sớm có thể khiến khớp gối mất ổn định và làm tổn thương thêm phần sụn chêm.
- Khó khăn khi chuyển động: Người bị tổn thương dây chằng có thể dễ bị té ngã khi chạy hoặc di chuyển nhanh do chân trụ không vững, gặp khó khăn khi chuyển động và cảm giác mất ổn định khớp gối. Họ cũng thường gặp khó khăn khi lên xuống cầu thang hoặc đi trên mặt phẳng nghiêng, cảm giác khớp gối “lỏng lẻo” hoặc không kiểm soát được.
4. Hướng phục hồi chấn thương dây chằng chéo trước cho người chơi thể thao
Trong giai đoạn cấp tính, người bệnh cần tạm dừng vận động thể thao, giảm sưng đau bằng các biện pháp bảo tồn như chườm lạnh, băng ép, nâng cao chi và thăm khám chuyên khoa để đánh giá mức độ tổn thương. Tùy vào tình trạng đứt bán phần hay hoàn toàn, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bảo tồn hoặc can thiệp phẫu thuật.
Sau giai đoạn cấp tính, giai đoạn phục hồi chức năng là một yếu tố then chốt, bắt buộc phải được thực hiện bài bản và cá nhân hóa. Tại Myrehab Matsuoka, chương trình phục hồi chấn thương dây chằng chéo trước được xây dựng theo từng giai đoạn rõ ràng:
- Giảm đau, giảm sưng và phục hồi tầm vận động khớp gối an toàn.
- Tăng cường sức mạnh cơ đùi trước, đùi sau và nhóm cơ ổn định khớp gối, giúp giảm tải cho dây chằng.
- Cải thiện thăng bằng, cảm giác bản thể và khả năng kiểm soát khớp khi vận động.
- Huấn luyện các động tác chức năng và mô phỏng chuyển động thể thao (chạy, đổi hướng, bật nhảy…) trước khi quay lại tập luyện.
Bên cạnh đó, trong suốt quá trình trị liệu tại Myrehab Matsuoka, người bệnh sẽ được đội ngũ bác sĩ và kỹ thuật viên theo dõi sát tiến trình phục hồi, điều chỉnh cường độ tập phù hợp. Điều này giúp người bệnh trở lại thể thao một cách an toàn, hạn chế nguy cơ tái chấn thương dây chằng chéo trước hoặc chấn thương chéo kèm theo.
5. Các biện pháp ngăn ngừa đứt dây chằng chéo trước khi chơi thể thao
Để bảo vệ dây chằng chéo trước trong quá trình tập luyện thể dục, thể thao, người chơi có thể áp dụng một số biện pháp:
- Đeo thiết bị bảo hộ thích hợp: Việc sử dụng băng gối hoặc đai hỗ trợ giúp cố định khớp gối và giảm nguy cơ tổn thương dây chằng khi vận động mạnh.
- Không nên “cố chơi thể thao mặc cho cơn đau”: Nếu đầu gối bị đau trong hoặc sau khi vận động, hãy dừng lại và kiểm tra sớm để tránh làm chấn thương trở nên nghiêm trọng hơn.
- Cho cơ thể thời gian nghỉ ngơi và phục hồi: Nghỉ ngơi giữa các buổi tập giúp dây chằng, cơ và khớp có thời gian tái tạo, hạn chế tình trạng quá tải.
- Khởi động và giãn cơ trước khi tập luyện hoặc thi đấu: Điều này giúp tăng độ linh hoạt của cơ khớp, giảm nguy cơ rách hoặc căng dây chằng chéo trước trong quá trình vận động.
Có thể thấy tổn thương dây chằng chéo trước là một trong những chấn thương người chơi thể thao cần lưu ý. Để giữ cho cấu trúc này khỏe mạnh đòi hỏi người chơi cần có những kiến thức về nguyên nhân, triệu chứng để từ đó sớm phát hiện chấn thương. Ngoài ra, nếu bạn đang gặp các vấn đề liên quan đến dây chằng chéo trước, hãy đến Myrehab Matsuoka để được chuyên gia đánh giá tình trạng và xây dựng chương trình phục hồi, phòng ngừa chấn thương hiệu quả.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
