Trong cơ thể, xương cẳng tay có nhiệm vụ giúp tay vận động và thực hiện nhiều động tác khác nhau. Đây là một trong những phần cấu tạo quan trọng của cơ thể. Do đó, việc trang bị các kiến thức về cấu tạo, chấn thương thường gặp ở xương cánh tay là vô cùng cần thiết để giữ cho bộ phận này luôn khỏe mạnh.
1. Vị trí của xương cẳng tay trong cơ thể
Cẳng tay là một vùng của chi trên cơ thể nằm giữa khuỷu tay và cổ tay. Khung xương của vùng này được hình thành từ hai cấu trúc xương chính là: Xương quay ở phía ngoài (phía ngón cái) và xương trụ ở phía trong (phía ngón út).
Hai xương này được nối với nhau bằng màng gian cốt, tạo nên khung vững chắc cho các cơ, gân và dây chằng. Chúng cũng tạo nên cấu trúc nâng đỡ cần thiết cho sự đi qua của các bó mạch thần kinh giữa phần gần và phần xa của chi trên.
Nhờ cấu trúc đặc biệt này, cẳng tay có khả năng kiểm soát các vận động tinh vi đòi hỏi sức mạnh và độ chính xác cao, chẳng hạn như nắm chặt hoặc xoay trong các động tác sấp (xoay lòng bàn tay xuống) và ngửa (xoay lòng bàn tay lên). Nhiều trong số những chuyển động này có vai trò thiết yếu trong các hoạt động hằng ngày.
2. Cấu tạo của xương cẳng tay
Xương quay và xương trụ có những đặc điểm cấu tạo riêng biệt, được thiết kế nhằm tối ưu hóa khả năng vận động và phối hợp linh hoạt của cẳng tay. Cụ thể:
2.1. Xương quay
Trong cẳng tay, xương quay có cấu tạo ngắn hơn so với xương trụ. Về chuyển động, xương quay xoay quanh xương trụ để tạo ra chuyển động tại khớp quay trụ trên và khớp quay trụ dưới. Cấu trúc này được chia thành 3 phần: Thân xương, đầu trên và đầu dưới. Trong đó:
- Thân xương: Phần thân mở rộng đường kính dần về phía đầu dưới của xương. Thân xương có dạng hình tam giác với ba bờ (bờ trước, bờ sau và bờ gian cốt) và ba mặt (mặt trước, mặt sau và mặt ngoài).
- Đầu trên: Đầu trên của xương quay khớp với khuỷu tay và khớp quay trụ trên, gồm 3 phần là chỏm, cổ và lồi củ. Trong đó, phần chỏm có dạng hình trụ, mặt lõm hướng lên trên, khớp với chỏm con xương cánh tay. Cổ là vùng hẹp nằm giữa chỏm và lồi củ – nơi bám của cơ nhị đầu.
- Đầu dưới: Đầu dưới có dạng hình chữ nhật. Mặt bên nhô ra xa tạo nên mỏm trâm. Ở mặt trong, có một chỗ lõm, gọi là khuyết trụ xương quay, khớp với đầu xương trụ, tạo thành khớp quay trụ dưới.
(Nguồn: Internet)
2.2. Xương trụ
Xương trụ là xương ổn định của cẳng tay. Tương tự xương quay, cấu tạo của xương trụ cũng gồm 3 phần là: Thân xương, đầu trên và đầu dưới. Cụ thể
- Thân xương: Tương tự xương quay, thân xương trụ có dạng hình tam giác, gồm ba bờ và ba mặt. Khi kéo dài về phía đầu dưới, thân xương thu nhỏ dần đường kính.
- Đầu trên: Đầu trên của xương trụ ăn khớp với ròng rọc của xương cánh tay. Cấu trúc đầu trên gồm 2 mỏm (mỏm khuỷu và mỏm vẹt) và 2 khuyết (khuyết ròng rọng và khuyết quay)
- Đầu dưới: Đầu dưới của xương trụ có đường kính nhỏ hơn nhiều so với đầu trên. Cấu tạo của đầu dưới khớp với khuyết trụ xương quay để tạo thành khớp quay trụ dưới. Ngoài ra, còn có một phần nhô ra gọi là mỏm châm trụ.
(Nguồn: Internet)
3. Một số chấn thương thường gặp ở xương cẳng tay
Nếu không được bảo vệ và chăm sóc đúng cách đúng cách, xương cẳng tay có thể gặp phải chấn thương. Chấn thương phổ biến ở xương cẳng tay có thể kể đến là gãy xương.
3.1. Các loại gãy xương cẳng tay
- Gãy thân xương cẳng tay: Là hiện tượng thân xương quay hoặc xương trụ bị gãy. Tình trạng này thường xảy ra sau va chạm mạnh, chấn thương hoặc tai nạn trong sinh hoạt, lao động hàng ngày.
- Gãy đầu dưới xương quay: Là một trong các chấn thương xương thường gặp ở tay, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi. Đây là tình trạng đầu dưới của xương quay của cổ tay xuất hiện các vết nứt hoặc bị gãy.
- Gãy Monteggia: Là tình trạng gãy xương trụ ở phần gần khuỷu tay kèm theo trật khớp chỏm xương quay. Chấn thương này gây mất ổn định khớp khuỷu và hạn chế cử động sấp ngửa cẳng tay.
3.2. Các hội chứng chèn ép thần kinh
- Hội chứng cơ sấp tròn: Dây thần kinh giữa bị chèn ép khi đi qua cơ sấp tròn ở phần trên cẳng tay. Người bệnh thường cảm thấy tê bì vùng lòng bàn tay và yếu các ngón tay khi thực hiện động tác sấp cẳng tay liên tục.
- Hội chứng ống trụ: Dây thần kinh trụ bị chèn ép ở vùng khuỷu tay, gây cảm giác tê buốt lan dọc cạnh trong cẳng tay xuống ngón út và ngón áp út.
(Nguồn : Internet)
3.3. Các bệnh lý viêm mô mềm và gân
- Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay: Mặc dù đau ở khuỷu tay nhưng nguyên nhân xuất phát từ sự quá tải của các nhóm cơ duỗi cổ tay nằm dọc cẳng tay. Người bệnh đau khi cầm nắm vật nặng hoặc mở nắp chai.
- Viêm lồi cầu trong xương cánh tay: Tổn thương nhóm cơ gấp cổ tay ở mặt trước cẳng tay, gây đau buốt vùng mặt trong khuỷu tay lan xuống cổ tay.
(Nguồn: Internet)
>>> Xem thêm: 5 điều cần biết về phục hồi chức năng sau gãy xương cẳng tay
4. Các phương pháp điều trị bệnh lý ở xương cẳng tay
Việc hồi phục xương cẳng tay đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa việc bảo tồn cấu trúc xương và khôi phục khả năng vận động tinh vi của bàn tay. Tùy vào mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp sau:
4.1. Điều trị bảo tồn
Phương pháp này thường được áp dụng cho các trường hợp gãy xương không di lệch, di lệch ít hoặc các bệnh lý viêm mô mềm nhẹ.
a) Bó bột và nẹp cố định
Giúp bất động ổ gãy, tạo điều kiện cho quá trình liền xương tự nhiên diễn ra ổn định. Đây là bước quan trọng nhất trong giai đoạn đầu của chấn thương xương cẳng tay.
b) Vật lý trị liệu
Đây là “chìa khóa” để giải quyết các biến chứng sau bất động như teo cơ, cứng khớp. Các tác nhân vật lý được áp dụng đa dạng tại Myrehab Matsuoka bao gồm:
- Từ trường trị liệu: Sử dụng từ trường cường độ cao để kích hoạt các tế bào xương, thúc đẩy quá trình can xương diễn ra nhanh hơn, đặc biệt hiệu quả trong các trường hợp chậm liền xương.
- Siêu âm trị liệu: Tạo ra hiệu ứng vi xoa bóp và nhiệt sâu, giúp làm mềm các tổ chức xơ dính quanh màng gian cốt và các khớp quay – trụ, cải thiện đáng kể biên độ xoay sấp ngửa.
- Sóng xung kích (Shockwave): Thường được ưu tiên trong các bệnh lý viêm điểm bám gân mạn tính (như viêm lồi cầu ngoài/trong). Đối với gãy xương, xung kích ít được dùng ở giai đoạn cấp nhưng có thể được chỉ định trong trường hợp khớp giả hoặc chậm liền xương để kích thích phản ứng phục hồi.
- Điện xung trị liệu: Giúp giảm đau và tái kích hoạt các nhóm cơ cẳng tay bị teo yếu sau thời gian bó bột.
- Laser cường độ cao: Cung cấp năng lượng ánh sáng xuyên thấu qua các lớp cơ dày ở cẳng tay, tác động trực tiếp lên cấp độ tế bào. Năng lượng này giúp giảm sưng nề nhanh chóng tại vùng cổ tay và khuỷu tay, đồng thời ức chế các thụ thể gây đau.
4.2. Điều trị phẫu thuật
Can thiệp ngoại khoa được chỉ định khi các phương pháp bảo tồn không đem lại kết quả hoặc trong các trường hợp:
- Gãy xương di lệch phức tạp, gãy hở.
- Gãy cả hai xương cẳng tay (xương quay và xương trụ) ở người lớn.
- Các chấn thương kèm theo trật khớp (như gãy Monteggia) cần nắn chỉnh và cố định vững chắc bằng nẹp vít hoặc đinh nội tủy.
Sau phẫu thuật, người bệnh cần thực hiện phục hồi chức năng sớm để tránh tình trạng dính màng gian cốt và đóng vôi phần mềm.
4.3. Kĩ thuật di động mô mềm và giải phóng màng gian cốt
Sau chấn thương hoặc phẫu thuật, màng gian cốt (tấm màng nối giữa xương quay và xương trụ) thường bị co rút, làm hạn chế động tác xoay lòng bàn tay. Các chuyên gia sẽ sử dụng kĩ thuật tay chuyên sâu để giải phóng các điểm căng cứng này. Việc làm mềm hệ thống gân cơ và dây chằng bao quanh cẳng tay giúp các khớp quay – trụ vận động trơn tru trở lại, loại bỏ cảm giác kẹt khớp khi người bệnh cầm nắm vật dụng.
4.4. Vận động trị liệu khôi phục chức năng sấp ngửa
Đây là phần quan trọng nhất để đưa cẳng tay trở lại nhịp sống bình thường. Các bài tập được thiết kế riêng biệt để lấy lại tầm vận động cho khớp khuỷu và cổ tay.
a) Bài tập nắm bóp bàn tay
Đây là bài tập cơ bản nhưng cực kỳ quan trọng để kích hoạt hệ thống cơ gấp và duỗi bám dọc từ khuỷu tay đến tận các đốt ngón tay. Việc tăng cường sức mạnh cầm nắm giúp tạo ra một lớp “áp lực sinh học” bảo vệ xung quanh thân xương trụ và xương quay, hỗ trợ quá trình liền xương và giảm tình trạng yếu tay sau chấn thương.
- Ngồi hoặc đứng thoải mái, xuôi hai tay theo thân người hoặc đặt cẳng tay lên mặt bàn.
- Từ từ nắm chặt bàn tay thành nắm đấm, siết chặt các ngón tay cho đến khi cảm thấy các cơ ở cẳng tay căng cứng lên.
- Giữ tư thế nắm chặt trong 5 – 10 giây, sau đó từ từ xòe rộng các ngón tay hết mức có thể.
Thực hiện 2 hiệp, mỗi hiệp 15 – 20 lần. Nếu bạn có một quả bóng cao su mềm (bóng tập tay), hãy sử dụng nó để tăng thêm lực cản. Lưu ý không nín thở khi siết chặt nắm tay để tránh gây áp lực lên huyết áp.
b) Bài tập xoay sấp ngửa cẳng tay với tạ nhẹ
Bài tập này nhắm trực tiếp vào khả năng phối hợp giữa xương quay và xương trụ, giúp phục hồi động tác xoay lòng bàn tay – một chuyển động thiết yếu để thực hiện các việc như mở khóa cửa, dùng thìa hoặc lái xe.
- Ngồi thẳng, đặt cẳng tay lên đùi hoặc mặt bàn
- Khuỷu tay gập một góc 90 độ, bàn tay nắm hờ
- Từ từ xoay lòng bàn tay hướng lên trần nhà hết mức có thể, giữ 2 giây
- Xoay lòng bàn tay hướng xuống sàn nhà và giữ 2 giây.
Thực hiện 3 hiệp, mỗi hiệp 15 lần. Người tập cần lưu ý giữ khuỷu tay luôn ép sát vào hông, không để vai bị nhấc lên hoặc xê dịch để đảm bảo lực xoay chỉ tập trung tại xương cẳng tay.
c) Bài tập gập – duỗi cổ tay với tạ nhẹ
Tăng cường sức mạnh cho hệ thống cơ bắp bám dọc theo xương trụ và xương quay, giúp ổn định khung xương cẳng tay và bảo vệ cổ tay khỏi các tác động lực đột ngột.
- Đặt cẳng tay lên mặt bàn, để cổ tay và bàn tay nhô ra ngoài mép bàn
- Lòng bàn tay hướng lên trên và cầm một quả tạ nhẹ (0.5kg)
- Từ từ gập cổ tay đưa tạ lên cao, rồi hạ xuống chậm rãi
- Thực hiện tương tự với lòng bàn tay hướng xuống dưới để tập cho mặt sau cẳng tay.
Với bài tập trên, người bệnh thực hiện 3 hiệp, mỗi hiệp 12 lần cho mỗi tư thế. Hãy thực hiện chuyển động thật chậm và có kiểm soát, tuyệt đối không dùng lực quán tính để vung vẩy tạ vì có thể gây viêm gân cổ tay.
5. Phòng ngừa chấn thương xương cẳng tay hiệu quả
Nhằm giữ xương cẳng tay khỏe mạnh, người bệnh có thể thực hiện các biện pháp sau nhằm tăng cường sức mạnh của xương
5.1. Dinh dưỡng cân đối
Bổ sung thực phẩm giàu canxi, vitamin D, omega-3, axit béo và khoáng chất từ thịt, cá, trái cây, rau củ, đậu và ngũ cốc để tăng cường sức khỏe xương. Nên thêm vào chế độ ăn các thực phẩm như sữa chua, phô mai, ớt chuông và bông cải xanh; đồng thời chọn loại sữa phù hợp với tình trạng sức khỏe hàng ngày. Uống đủ nước, tránh rượu bia, cà phê, thuốc lá và các chất kích thích, giúp giảm nguy cơ loãng xương và tổn thương xương.
5.2. Tập luyện hợp lý
Duy trì luyện tập thường xuyên với các môn bơi lội, yoga, dưỡng sinh nhưng tránh nâng vật nặng hoặc tác động mạnh lên cẳng tay. Đặc biệt khi tham gia các môn thể thao cường độ cao như chạy, đá bóng hay tennis, cần khởi động kĩ để hạn chế chấn thương xương cẳng tay.
>>> Xem thêm: Vật lý trị liệu sau gãy tay: Chương trình trị liệu với từng đối tượng
5.3. Thăm khám sức khỏe định kì
Việc theo dõi và kiểm tra sức khỏe định kì đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa chấn thương xương cẳng tay. Ngoài ra, bệnh nhân cũng nên kiểm tra tình trạng xương khớp thường xuyên để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường. Nếu xuất hiện đau, sưng hoặc hạn chế vận động, hãy thăm khám ngay để được chẩn đoán và điều trị sớm, giúp duy trì hệ xương chắc khỏe và linh hoạt.
Xương cẳng tay giữ vai trò vô cùng quan trọng trong hệ vận động của cơ thể, giúp chúng ta thực hiện hầu hết các thao tác linh hoạt của bàn tay và cổ tay trong sinh hoạt hằng ngày. Việc bảo vệ và chăm sóc sức khỏe xương cẳng tay không chỉ giúp duy trì khả năng vận động mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Nếu bạn đang tìm kiếm giải pháp phục hồi chức năng chuyên sâu và hiệu quả cho các vấn đề ở cấu trúc này, hãy đến Myrehab Matsuoka để được đội ngũ chuyên gia hỗ trợ và xây dựng lộ trình điều trị phù hợp nhất cho bạn.
Trung tâm Trị liệu và Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka
- Hotline: 1900 3181
- Website: myrehab-matsuoka.com
- Facebook: https://www.facebook.com/myrehab.official
- Địa chỉ:
- Cơ sở 1 – Khám và trị liệu: Tầng 2 Tòa nhà CONINCO, số 4 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội
- Cơ sở 2 – Trị liệu: Tầng 2 Lot 200 – 201, TTTM The LINC – ParkCity Hanoi, Lê Trọng Tấn, Dương Nội, Hà Nội
- Cơ sở 3 – Mô hình trải nghiệm Bảo Việt DigiHub: Toà nhà Pacific Place, số 83B Lý Thường Kiệt, Cửa Nam, Hà Nội
